Bir mahkeme, HMK'ya göre ön inceleme aşamasında tahkikat işlemine gerek olmadığı kanaatine vararak nihai karar verebilir mi? Bu durum hangi hallerde mümkündür?

Evet, verebilir. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2016/15196 E. sayılı kararında da belirtildiği gibi, mahkeme ön inceleme aşamasından sonra tahkikat işlemine gerek olmaması halinde nihai bir karar verebilir (HMK m. 138-142). Ancak bu durum sınırlıdır. Mahkemenin ön inceleme aşamasında nihai karar verebilmesi için; dava şartlarından birinin bulunmaması (örneğin derdestlik, kesin hüküm), ilk itirazların yerinde olması (örneğin yetki itirazı), hak düşürücü sürenin geçmiş olması veya zamanaşımı definin dinlenebilir olması gerekir. Mahkeme, bu usuli nedenler dışında, işin esasına girerek delilleri değerlendirip bir karar verecekse, mutlaka tahkikat aşamasına (HMK m. 143 vd.) geçmelidir.