HMK'nın ön inceleme ve tahkikat aşamaları dikkate alındığında, bir hukuk davasında 'keşif' hangi aşamada yapılması gereken bir delil toplama faaliyetidir? Ön inceleme duruşmasında keşif kararı verilmesi ve keşif yapılması mümkün müdür?

Kural olarak keşif, davanın esasını aydınlatmaya yönelik bir delil toplama faaliyeti olduğu için 'tahkikat' aşamasında (HMK m. 143 vd.) yapılması gereken bir işlemdir. Ön incelemenin temel amacı tahkikata hazırlıktır. Ancak Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2015/15589 E. sayılı kararında belirtildiği gibi, HMK ön inceleme duruşmasında 'dava şartları ve ilk itirazlar ile sınırlı olmak üzere' keşif yapılmasına istisnai olarak izin vermektedir. Örneğin, bir yetki itirazının veya görev dava şartının çözümü için bir yerin görülmesi zorunlu ise, bu amaçla sınırlı olarak ön incelemede keşif yapılabilir. Ancak, davanın esasına ilişkin uyuşmazlık noktalarını (örneğin, bir el atmanın var olup olmadığını) tespit etmek amacıyla yapılacak keşif, tahkikat işlemi olduğundan ön incelemede yapılamaz. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2015/688 E. sayılı kararında, usulüne uygun ön inceleme duruşması yapılmadan ve uyuşmazlığın niteliği belirlenmeden keşif tarihi verilmesi bozma nedeni sayılmıştır.