İş Kanunu'na göre 'belirli süreli iş sözleşmeleri' hangi koşullarda zincirleme yapılabilir ve bu durumda sözleşmenin 'belirli süreli' niteliğini korumasının veya 'belirsiz süreli' hale gelmesinin kriterleri nelerdir? Bu durumun iş güvencesi hükümleri üzerindeki etkisini Yargıtay içtihadı ile açıklayınız.

İş Kanunu'nun 11. maddesi, belirli süreli iş sözleşmelerinin zincirleme yapılmasını ve bu durumun sözleşmenin niteliğine etkisini düzenler. (or.av.tr/ise-iade-davasi-nedir) **Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Tanımı ve Zincirleme Yapılması:** * Belirli süreli iş sözleşmesi, sözleşmenin süreye bağlanmış olması ve belirli süreli iş sözleşmesinin yapılması için objektif nedenlerin bulunması durumunda söz konusu olur. İş Kanunu'nun 11. maddesi 'işin niteliği gereği bir süreye bağlanmış' veya 'belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı' olan iş sözleşmelerini belirli süreli olarak tanımlar. (Metinde İK 11'in tam metni verilmemiş ancak anlamı çıkarılabilir.) * 'Zincirleme iş sözleşmeleri' ise, aynı işçi ile aynı işveren arasında birden fazla kez belirli süreli iş sözleşmesi yapılması durumudur. **Sözleşmenin Belirli Süreli Niteliğini Koruması veya Belirsiz Süreli Hale Gelmesi (İK 11):** * **Kural:** İK 11'e göre, 'zincirleme yapılan belirli süreli iş sözleşmelerinin esaslı bir nedene dayanması hâlinde belirli süreli olma özelliğini koruyacağı; aksi takdirde belirsiz süreli iş sözleşmesi sayılacağı' düzenlenmiştir. Esaslı neden, işin niteliğine veya diğer objektif koşullara dayalı somut bir gerekçedir. * **Yenileme ve Esaslı Neden:** Belirli süreli iş sözleşmesi yapılmasının objektif nedeni varsa ve bu neden devam ediyorsa veya yeni bir neden ortaya çıkmışsa, belirli süreli iş sözleşmelerinin yenilenebileceği (zincirleme yapılabileceği) kabul edilmelidir. Zincirleme iş sözleşmelerinin belirli süreli niteliğini koruyabilmeleri için her birinde aranan objektif nedenlerin aynı olması da şart değildir; her yenilemede farklı bir esaslı neden var olabilir. **İş Güvencesi Hükümleri Üzerindeki Etkisi:** * **Belirsiz Süreli Olma Şartı:** İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca, işçinin iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmesi için **belirsiz süreli iş sözleşmesi** ile çalışması gerekir. Bu, işe iade davası açabilmenin temel şartlarından biridir. (or.av.tr/ise-iade-davasi-nedir) * **Zincirleme Sözleşmenin Niteliği:** Eğer zincirleme yapılan belirli süreli iş sözleşmeleri, esaslı bir nedene dayanmaksızın yapılmışsa, bunlar başlangıçtan itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi sayılır. Bu durumda, işçi İK 18'deki diğer koşulları da (30+ işçi, 6+ ay kıdem vb.) sağlıyorsa iş güvencesi kapsamına girer ve işe iade davası açma hakkına sahip olur. * **Yargıtay İçtihadı:** Metinde yer alan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 22.02.2023 tarihli, 2022/17917 E., 2023/2826 K. sayılı kararı bu durumu açıkça ortaya koymaktadır. Kararda, davacının araştırmacı olarak takip eden belirli süreli iş sözleşmeleri ile çalıştığı ve 'İşe iade davası açılabilmesi için iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerektiği dikkate alındığında, somut olayda 4857 sayılı Kanun’un 18 inci maddesindeki yasal şartlar oluşmamıştır.' denilerek, belirli süreli iş sözleşmesinin esaslı nedene dayandığı ve belirsiz süreliye dönüşmediği kabul edildiği için işe iade davasının reddine karar verilmiştir. Bu içtihat, belirli süreli iş sözleşmelerinin esaslı nedene dayanması halinde iş güvencesi kapsamının dışında kalacağını ve bu nedenle işe iade davası açılamayacağını teyit etmektedir. Dolayısıyla, zincirleme sözleşmelerin belirsiz süreliye dönüşüp dönüşmediği, iş güvencesi kapsamında bir işe iade davası açılıp açılamayacağı açısından kritik bir öneme sahiptir.