İş Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca işe başlatmama tazminatının belirlenmesinde hakimin takdir yetkisinin kapsamı nedir? Yargıtay'ın bu tazminat miktarını belirlerken dikkate aldığı somut kriterler ve İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu'nun 13/04/2018 tarihli kararıyla bu takdir yetkisinin nasıl sınırlandırıldığı veya onaylandığı hususunu değerlendiriniz.

İş Kanunu'nun 21. maddesi (İK 21), işe iade davası kazanıldığında işverenin işçiyi bir ay içinde işe başlatmaması halinde ödenecek 'işe başlatmama tazminatı'nı düzenlemektedir. Bu maddeye göre, tazminat miktarı 'en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında' olup, bu aralıkta hakimin takdir yetkisine bırakılmıştır. (or.av.tr/ise-iade-davasi-nedir) **Hakimin Takdir Yetkisinin Kapsamı ve Somut Kriterler:** Kanunun gerekçesinde de belirtildiği üzere, hakimin bu tazminat miktarını belirlerken geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, hakimin dikkate alması gereken somut kriterler şunlardır: * **İşçinin Kıdemi:** Genellikle uzun kıdemli işçiler için daha yüksek tazminat miktarları hükmedilmektedir. Metinde belirtilen Yargıtay içtihatlarına göre: * 6 ay-5 yıl arası kıdemli işçi için: 4 aylık brüt ücret, * 5-15 yıl arası kıdemli işçi için: 5 aylık brüt ücret, * 15 yıl ve üstü kıdemli işçi için: 6 aylık brüt ücret. Ancak bu oranlar bağlayıcı olmayıp, fesih sebebi ve kıdeme göre 8 aylık ücrete kadar çıkabilmektedir. * **Feshe İlişkin Somut Koşullar:** Feshin geçersizliğine yol açan nedenlerin ağırlığı, işverenin hukuka aykırı davranışının ve kusurunun derecesi. * **İşçinin Kişilik Haklarının İhlal Edilip Edilmediği:** Fesih sürecinde işçinin manevi bütünlüğüne yapılan saldırılar. * **Uğradığı Maddi ve Manevi Zararın Ağırlığı:** Feshin işçiye ne kadar zarar verdiği. * **İşçinin Yaşı ve İş Bulma Olasılığı:** Özellikle ileri yaştaki işçilerin yeni iş bulma zorlukları. * **Fesih Sebebi:** Fesih nedeninin hukuka aykırılık derecesi ve ağırlığı. **İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu'nun 13/04/2018 Tarihli Kararı (2017/3-2018/3 E.K.):** Bu karar, hakimin takdir yetkisine ilişkin önemli bir netlik getirmiştir. Kararda, 'Fesih ve işe başlatmama sebepleri her olayın özelliğine göre değişkenlik arz edebileceğinden, kanun koyucunun somut olayın özelliğine göre takdir hakkını hâkime bıraktığı durumda bağlayıcı nitelikte olan İçtihadı Birleştirme Kararı ile sınırlandırma yapılmasının uygun düşmeyeceği gerekçesiyle içtihadı birleştirmeye gerek olmadığına' karar verilmiştir. (Y9.HD 18/03/2021 T, 2021/1681 E., 2021/6382 K.) **Bu Kararın Etkisi:** * **Takdir Yetkisinin Onaylanması:** İçtihadı Birleştirme Kararı, hakimin İK 21'deki takdir yetkisinin genişliğini ve her somut olayın kendi özelinde değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak, bu yetkiyi sınırlayıcı 'bağlayıcı' bir ölçütün konulmasının uygun olmadığını teyit etmiştir. * **Esnekliğin Korunması:** Bu karar, işe başlatmama tazminatının belirlenmesinde Yargıtay'ın alt dairelerinin ve ilk derece mahkemelerinin, yukarıda belirtilen kişisel ve olaysal kriterleri dikkate alarak takdir yetkisini kullanmaya devam etmesi gerektiğini pekiştirmiştir. Amaç, adaletin somut olaya göre tesis edilmesini sağlamaktır. Sonuç olarak, İK 21 uyarınca işe başlatmama tazminatı, hakimin geniş takdir yetkisi dahilinde, işçinin kıdemi ve feshin somut koşulları gibi bir dizi kritere göre belirlenen, esnek bir yaptırım niteliğindedir. İçtihadı Birleştirme Kararı, bu takdir yetkisinin genel ve soyut kurallarla değil, somut olayın özellikleriyle şekillenmesi gerektiğini teyit etmiştir.