İşe iade davası sürecinde 'kıdem' şartı (İK 18) nasıl hesaplanır ve bu şartın sağlanmasında 'çalışılan gün' ile 'fesih bildirimin yapıldığı tarihte çalışılan (veya çalışılmış sayılan) gün' arasındaki farkı Yargıtay içtihadı ile açıklayınız. Ayrıca, altı aylık kıdem koşulunun mutlak emredici niteliğini ve bunun istisnalarını tartışınız.

İş Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmek için işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması gerekmektedir. (or.av.tr/ise-iade-davasi-nedir) **Kıdem Hesabı ve 'Çalışılan Gün' Kavramı:** * Metinde yer alan Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 16/12/2019 tarihli, 2019/4706 E., 2019/22485 K. sayılı kararı, 'işe iade davası ikame edebilmek için gereken 6 aylık kıdem şartına haiz olmadığı' tespitini yaparak, bu şartın somut belgelere (Sigortalı işten ayrılış bildirgesi, çalışma belgesi, fesih ihtarı, bordro) dayalı olduğunu göstermiştir. * Aynı Dairenin 04.02.2019 tarihli, 2019/66 E., 2019/2622 K. sayılı kararında kıdemin hesaplanmasına ilişkin önemli bir açıklama yapılmıştır: 'altı aylık kıdemin hesaplanmasında çalışılan gün ile fesih bildiriminin yapıldığı tarihte çalışılan(veya çalışılmış sayılan) günün dikkate alınması gerekir. Kısaca çalışılmış sayılma, hizmet süresi maddi hukuka ilişkin olduğundan, usule ilişkin süre hesaplanması kurallarının burada uygulanmaması gerekir. İşçinin fiilen çalıştığı ilk gün ile son gün süre hesabında nazara alınmalıdır.' Bu ifade, kıdem hesabında fiili çalışma günlerinin esas alınması gerektiğini ve kanuni sayılma hallerinin de dikkate alınacağını vurgulamaktadır. **Altı Aylık Kıdem Koşulunun Niteliği ve Tartışmalar:** * **Nisbi Emredici Kural:** Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 04.02.2019 tarihli kararı, 'Altı aylık kıdem koşulu, nisbi emredici bir kural olup işçi lehinde bu süre azaltılabileceği gibi kaldırılabilir. Diğer taraftan iş hukukunda istisna getiren, sınırlayan hükümlerin dar yorumlanması gerekir. Asıl olan iş güvencesi hükümlerinden yararlanmak olduğunda göre kapsamı daraltan koşullar dar yorumlanmalıdır.' Bu, kuralın işçi aleyhine değiştirilemeyeceği, ancak işçi lehine esnetilebileceği anlamına gelir. Bölge Adliye Mahkemesinin 'altı aylık koşulun mutlak emredici olduğu, yasadaki 6 aylık koşulun esnetilmesinin de mümkün olmadığı' yönündeki görüşünün isabetli olmadığı belirtilmiştir. * **Kötü Niyetin Rolü:** Medeni Kanun'un 2. maddesindeki dürüstlük kuralı (objektif iyiniyet) gereği, bir hakkın açıkça kötüye kullanılması hukuk düzeni tarafından korunmaz. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu'nun 14.2.1951 tarihli kararı da bu durumu teyit etmektedir. İşçinin iş güvencesi hükümlerinden yararlanma koşullarından kıdemin tamamlanmasına az kala bir süre içinde iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde, bunun kötü niyetli bir fesih olup olmadığı tartışılabilir. Doktrinde, şartın gerçekleşmesine iyi niyet kurallarına aykırı davranışla engel olunursa şartın gerçekleşmiş sayılması (Borçlar Kanunu 175'e kıyasen) veya feshin dürüstlük kurallarına aykırılık nedeniyle geçersizliğinin ileri sürülebileceği görüşleri bulunmaktadır. **İstisnalar:** * **Yeraltı İşçileri:** İş Kanunu'nun 18. maddesi açıkça 'Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.' hükmünü getirmiştir. Bu, bu kategorideki işçilerin kıdem süresine bakılmaksızın iş güvencesi hükümlerinden yararlanabileceği anlamına gelir. * **Sendika İşyeri Temsilcileri:** Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, 'Sendika işyeri temsilcileri için işyerinde 30 işçi çalışma koşulu aranmamalıdır.' (Y. HD 21.07.2008 gün ve 2008/25552 E., 2008/20932 K.). Her ne kadar metin doğrudan kıdem şartından bahsetmese de, iş güvencesi koşullarından biri olan işçi sayısı kıstasının sendika temsilcileri için aranmadığı belirtilmesi, kıdem gibi diğer iş güvencesi şartlarına da özel bir yaklaşım olabileceğine işaret edebilir. Ancak, kanun metninde sadece işçi sayısı için bir istisna varken, kıdem için yeraltı işleri dışında açık bir istisna yoktur. Bu durumda, sendika temsilcileri için kıdem şartının aranıp aranmayacağı konusunda yorum farklılıkları ortaya çıkabilir. Özetle, altı aylık kıdem şartı iş güvencesinin anahtar koşullarından biri olup, hesaplaması fiili çalışmaya dayanır ve nisbi emredici niteliğiyle işçi lehine esnetilebilirken, yeraltı işçileri için tamamen kaldırılmıştır.