Bir işveren, 15 yıl kıdemi olan bir işçiyi işten çıkarmış ve işçi açtığı işe iade davasını kazanmıştır. Mahkeme, işe başlatmama tazminatını belirlerken hangi kriterleri göz önünde bulundurur? Metinde yer alan Yargıtay içtihatlarına göre, bu işçi için muhtemelen kaç aylık ücreti tutarında bir tazminata hükmedilecektir? Bu tazminatın miktarının belirlenmesinde hakimin takdir yetkisinin sınırları nelerdir?
Mahkeme, İş Kanunu m. 21 uyarınca işe başlatmama tazminatını belirlerken, kanunun verdiği **'en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında'** şeklindeki sınırlar içinde bir takdir yetkisi kullanır. Bu takdir yetkisi keyfi olmayıp, Yargıtay içtihatlarıyla somutlaşan belirli kriterlere dayanır. **Göz Önünde Bulundurulacak Kriterler:** Hakimin, tazminat miktarını (4, 5, 6, 7 veya 8 ay olarak) belirlerken dikkate alması gereken temel kriterler şunlardır: 1. **İşçinin Kıdemi:** Bu, en önemli ve objektif kriterdir. İşçinin işyerindeki hizmet süresi ne kadar uzunsa, feshin yarattığı mağduriyetin o kadar büyük olduğu ve işçinin yeni bir iş bulmasının o kadar zor olabileceği kabul edilir. Kıdem arttıkça, hükmedilecek tazminatın ay sayısı da artar. 2. **Feshin Sebebi ve İşverenin Kusurunun Ağırlığı:** İşverenin fesih için gösterdiği nedenin tamamen asılsız veya kötü niyetli olması (örneğin, sendikal nedenle fesih, ayrımcılık), işverenin kusurunu ağırlaştırır ve tazminat miktarının üst sınıra doğru yaklaşmasını gerektirir. Buna karşılık, işverenin iyi niyetle ancak hatalı bir değerlendirme ile yaptığı bir fesihte tazminat alt sınıra daha yakın belirlenebilir. 3. **İşçinin Yaşı ve İş Bulma Olasılığı:** İşçinin yaşı, mesleki nitelikleri ve genel iş piyasası koşulları da dikkate alınır. İleri yaştaki veya özel bir uzmanlığı olmayan bir işçinin yeni bir iş bulma olasılığının daha düşük olduğu kabul edilerek tazminat miktarı artırılabilir. **Metindeki Yargıtay İçtihatlarına Göre Muhtemel Miktar:** Metinde, yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre kıdeme dayalı bir kademelendirme yapıldığı belirtilmektedir: - 6 ay - 5 yıl arası kıdem için: 4 aylık ücret - **5 - 15 yıl arası kıdem için: 5 aylık ücret** - 15 yıl ve üstü kıdem için: 6 aylık ücret Buna göre, 15 yıl kıdemi olan bir işçi için, eğer feshin ardında özel bir kötü niyet yoksa, mahkemenin **5 veya 6 aylık** ücreti tutarında bir işe başlatmama tazminatına hükmetmesi kuvvetle muhtemeldir. Eğer işçinin kıdemi tam 15 yıl ise, genellikle 6 aylık tazminata hükmedilir. **Hakimin Takdir Yetkisinin Sınırları:** Hakimin takdir yetkisi, kanunun belirlediği **4 aylık alt sınır** ile **8 aylık üst sınır** arasındadır. Mahkeme, 4 aydan az veya 8 aydan fazla bir tazminata hükmedemez. Ayrıca, hakim bu sınırlar içinde belirlediği miktarın gerekçesini (işçinin kıdemi, feshin sebebi vb.) kararında açıklamak zorundadır. Yargıtay, bu gerekçenin somut olayın özellikleriyle uyumlu olup olmadığını denetler. Gerekçesiz veya soyut ifadelerle üst sınırdan tazminata hükmedilmesi, Yargıtay tarafından bozulabilir.