Bir davada mahkeme, ön inceleme duruşması yapılması gereken bir durumda duruşma yapmaksızın evrak üzerinden davanın esasına girerek (örneğin delilleri tartışılarak) davayı reddetmiştir. Bu karar usulen doğru mudur?

Hayır, usulen doğru değildir. HMK m. 138, mahkemenin 'dava şartları ve ilk itirazlar hakkında' dosya üzerinden karar verebileceğini düzenler. Bu yetki, davanın esası hakkında karar vermeyi kapsamaz. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2014/16521 E. sayılı kararında ve Yargıtay 14. Hukuk Dairesi'nin 2015/1452 K. sayılı kararında açıkça belirtildiği üzere, dava şartları ve ilk itirazlar dışında kalan uyuşmazlıklarda dosya üzerinden karar verilemez. Mahkemenin, tarafların delillerini değerlendirip davanın esasını karara bağlayabilmesi için HMK m. 137 vd. maddeleri uyarınca usulüne uygun bir ön inceleme duruşması yapması, uyuşmazlık noktalarını tespit etmesi ve ardından tahkikat aşamasına geçmesi zorunludur. Duruşma açılmaksızın evrak üzerinden davanın esası hakkında karar verilmesi, hukuki dinlenilme hakkının (HMK m. 27) ve adil yargılanma hakkının ihlalidir ve bozma sebebidir.