HMK m. 138/1, mahkemenin dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verebileceğini belirtirken, parantez içinde 'gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir' demektedir. Hakimin bu takdir yetkisini kullanmasını gerektirebilecek durumlar neler olabilir?

Hakimin bu takdir yetkisini kullanmasını gerektirebilecek durumlar, dava şartı veya ilk itirazın niteliğine göre değişir ve dosyadaki belgelerin karar vermek için yetersiz kaldığı hallerdir. Örneğin: 1) Derdestlik itirazı: İki davanın taraflarının, konusunun ve sebebinin aynı olup olmadığının tespiti için tarafların beyanına ve ek belgelere ihtiyaç duyulabilir. 2) Yetki itirazı: Sözleşmeden doğan bir davada, sözleşmedeki yetki şartının yorumlanması veya tarafların yerleşim yerinin tespiti için tarafların dinlenmesi gerekebilir. 3) Görev dava şartı: Davanın ticari mi yoksa tüketici işlemi mi olduğunun tespiti, tarafların sıfatlarının ve hukuki ilişkinin niteliğinin açıklığa kavuşturulmasını gerektirebilir. 4) Kesin hüküm itirazı: Önceki kararın, mevcut davanın taraflarını ve konusunu kapsayıp kapsamadığının anlaşılması için tarafların dinlenmesi faydalı olabilir. Kısacası, dosya içeriğinin karar vermek için yeterli olmadığı, belirsizlik içeren veya yoruma açık her durumda hakim, hukuki dinlenilme hakkının bir gereği olarak tarafları ön inceleme duruşmasında dinlemeyi tercih etmelidir.