HMK sisteminde 'iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı' ne zaman başlar? Bu yasağın HMK m. 138'in uygulanmasıyla bir ilgisi var mıdır?

HMK sisteminde iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı, 1086 sayılı HUMK'tan farklı olarak dava ve cevap dilekçelerinin verilmesiyle değil, dilekçeler teatisinin (dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap) tamamlanmasıyla başlar (HMK m. 141). Bu yasağın HMK m. 138'in uygulanmasıyla dolaylı bir ilgisi vardır. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 2016/144 K. sayılı kararında belirtildiği gibi, HMK m. 138 mahkemeye dava şartları hakkında dosya üzerinden karar verme yetkisi tanır, ancak bu yetki dilekçeler teatisinin tamamlanması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Çünkü davacı, davalının cevap dilekçesine karşı sunacağı cevaba cevap dilekçesinde iddiasını genişleterek veya değiştirerek, başlangıçta görevsiz olan bir mahkemeyi görevli hale getirebilir. Tarafların bu hakkını kullanabilmesi için dilekçeler aşamasının tamamlanması gerekir. Bu nedenle, mahkeme dilekçeler teatisi tamamlanmadan, örneğin görevsizlik gibi bir dava şartı hakkında karar verirse, tarafların iddia ve savunmayı genişletme hakkını da ellerinden almış olur.