İYUK m. 20/A'daki ivedi yargılama usulünde, Danıştay'ın temyiz incelemesi üzerine 'ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir' hükmü bulunmaktadır. Bu istisnanın nedeni nedir?

Bu istisnanın nedeni, ilk derece mahkemesinin davanın esasına hiç girmemiş olmasıdır. İYUK m. 14'te sayılan ilk inceleme konuları (görev, yetki, ehliyet, süre aşımı, idari merci tecavüzü vb.), davanın esasına girilmeden önce çözülmesi gereken usuli meselelerdir. Eğer idare mahkemesi, bu usuli nedenlerden biriyle (örneğin ehliyet yokluğu veya süre aşımı nedeniyle) davayı reddederse, davanın esası (yani idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden hukuka uygunluğu) hiç incelenmemiş olur. Danıştay, temyiz incelemesinde bu ilk inceleme kararını hatalı bulursa (örneğin davanın süresinde veya davacının ehil olduğuna karar verirse), davanın esası hakkında ilk kez karar verecek olan merci kendisi olamaz. Çünkü bu, ilk derece mahkemesinin rolünü üstlenmek ve davacıya tanınan iki dereceli yargılanma hakkını (ilk derece + temyiz) tek dereceye indirmek anlamına gelir. Bu nedenle, 'ilk inceleme' kararlarının bozulması halinde, Danıştay dosyayı, esası ilk kez inceleyip karara bağlaması için ilk derece mahkemesine geri gönderir. Bu, adil yargılanma hakkının ve kanun yolu sistematiğinin bir gereğidir.