İdari yargıda, İYUK m. 20 uyarınca, mahkemenin re'sen araştırma yetkisi ile tarafların iddia ve savunmalarını genişletme yasağı arasında nasıl bir denge kurulur? Mahkeme, dilekçeler teatisi bittikten sonra re'sen topladığı bir delile dayanarak, tarafların hiç ileri sürmediği yeni bir hukuki sorunu kararına esas alabilir mi?

Bu, idari yargılama usulünün en karmaşık konularından biridir. Denge şu şekilde kurulur: Tarafların iddia ve savunmalarını genişletme yasağı, dilekçelerin verilmesi (cevap ve cevaba cevap) tamamlandıktan sonra başlar. Bu aşamadan sonra taraflar yeni bir vakıa veya iddia ileri süremezler. Ancak, mahkemenin re'sen araştırma yetkisi devam eder. Mahkeme, tarafların sunduğu vakıaları aydınlatmak için yeni deliller toplayabilir. Eğer mahkemenin re'sen topladığı bir delil, tarafların hiç öngörmediği ve tartışmadığı yeni bir hukuki sorunu gündeme getirirse, mahkemenin bu yeni duruma dayanarak doğrudan karar vermesi 'hukuki dinlenilme hakkı'nın (HMK m. 27) ihlali olur. Bu durumda mahkeme, adil bir yargılama için, topladığı bu yeni delili ve ortaya çıkan yeni hukuki durumu taraflara bildirerek, onlara bu konuda beyanda bulunmaları veya ek savunma yapmaları için bir süre vermelidir. Tarafların bu konudaki görüşlerini aldıktan sonra kararını vermelidir. Bu, hem re'sen araştırma ilkesini işletir hem de tarafların savunma hakkını korur.