Bir hukuk davasında, davanın konusuz kalması nedeniyle HMK m. 331/1 uyarınca 'karar verilmesine yer olmadığına' karar verilirken, 'davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumu'nun tespiti için mahkemenin ayrı bir duruşma yapması zorunlu mudur, yoksa dosya üzerinden karar verilebilir mi?

Bu konuda kanunda açık bir zorunluluk olmamakla birlikte, durumun niteliğine göre mahkeme takdir hakkını kullanır. Eğer tarafların haklılık durumu dosyadaki mevcut deliller (sözleşmeler, ihtarname, ödeme belgeleri vb.) üzerinden net bir şekilde anlaşılabiliyorsa, mahkeme ek bir duruşma yapmadan, dosya üzerinden inceleme yaparak yargılama giderleri hakkında karar verebilir. Ancak, haklılık durumunun tespiti tanık dinlenmesini, bilirkişi incelemesini veya tarafların beyanlarının alınmasını gerektiren karmaşık bir değerlendirmeyi zorunlu kılıyorsa, mahkemenin bu konuda bir veya birkaç duruşma yaparak delilleri toplaması gerekir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2015/13781 K. sayılı kararında, mahkemenin yargılamaya devam ederek haklılık durumunu tespit etmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu 'yargılamaya devam etme' ifadesi, gerektiğinde duruşma yapılmasını da kapsar. Önemli olan, haklılık durumunun keyfi değil, delillere dayalı ve denetlenebilir bir şekilde tespit edilmesidir.