İdari yargıda 're'sen araştırma ilkesi' (İYUK m. 20) mahkemeye, idarenin yerine geçerek onun yapmadığı bir inceleme ve araştırmayı yapma yetkisi verir mi? Defter ve belgelerini vergi idaresine ibraz etmeyen bir mükellefin, bu belgeleri dava aşamasında mahkemeye sunması halinde, mahkemenin bu belgeler üzerinden bilirkişi incelemesi yaptırarak karar vermesi hukuka uygun mudur?

Hayır, 're'sen araştırma ilkesi' mahkemeye idarenin yerine geçme yetkisi vermez. Danıştay 3. Dairesi'nin 2013/9693 E., 2017/514 K. sayılı kararında bu sınır net bir şekilde çizilmiştir. Karara göre, re'sen araştırma yetkisi, dava konusu idari işlemin hukuka uygunluğunu denetlemek için gerekli bilgi ve belgeleri toplama amacını güder. Davacının kendi kusuruyla (defter ve belgeleri ibraz etmeyerek) idarenin inceleme ve araştırma yapmasını engellemesi durumunda, idari yargı yerinin idarece yapılamayan bu incelemeyi yapması 'idarenin yerine geçme' sonucunu doğurur ve bu durum yargı yetkisinin aşılmasıdır. Vergi inceleme elemanına ibraz edilmeyen ve bu nedenle gerçek mahiyetiyle uyumlu olup olmadığı idarece tespit edilemeyen defter ve belgeler, dava aşamasında mahkemeye sunulsa bile, mahkeme tarafından davacı lehine verilecek bir karara dayanak alınamaz. Mahkemenin bu belgeler üzerinden bilirkişi incelemesi yaptırması, yerindelik denetimi yasağını ihlal eder ve hukuka aykırıdır.