HMK m. 331/1 uyarınca, davanın konusuz kalması halinde tarafların haklılık durumu incelenirken, bu incelemenin hukuki niteliği nedir? Bu inceleme sonucunda varılan kanaat, kesin hüküm (res judicata) teşkil eder mi?

HMK m. 331/1 uyarınca yapılan haklılık durumu incelemesinin hukuki niteliği, 'davanın esası hakkında olmamakla birlikte, esasa ilişkin bir değerlendirme içeren fer'i nitelikte bir karar' olarak tanımlanabilir. Mahkeme, davanın esasını nihai olarak karara bağlamaz, yani bir eda veya tespit hükmü kurmaz. Sadece, davanın açıldığı andaki koşullara göre hangi tarafın hukuken haklı bir pozisyonda olduğunu, yargılama giderlerinin paylaştırılması amacıyla tespit eder. Bu inceleme sonucunda varılan kanaat, davanın esası hakkında verilmiş bir karar olmadığı için, maddi anlamda 'kesin hüküm' (res judicata) teşkil etmez. Yani, aynı taraflar arasında aynı konuda ileride açılabilecek başka bir davada, mahkemenin HMK m. 331/1 uyarınca yaptığı bu haklılık değerlendirmesi bağlayıcı olmaz. Örneğin, bir alacak davası, borcun dava sırasında ödenmesiyle konusuz kalmış ve mahkeme davacının haklı olduğuna karar vererek giderleri davalıya yüklemiş olsun. Bu karar, taraflar arasında borcun varlığına veya miktarına ilişkin kesin bir hüküm oluşturmaz. Sadece, o davanın açılmasına kimin sebebiyet verdiğini belirleyen ve yargılama giderlerine yönelik sonuç doğuran bir tespittir.