HMK m. 331/1 uyarınca, davanın konusuz kalması durumunda 'davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumu' incelenirken, mahkemenin bu incelemeyi hangi derinlikte yapması beklenir? Tam bir ispat ve delil değerlendirmesi mi yapılmalıdır?

Evet, mahkemenin tam bir ispat ve delil değerlendirmesi yapması beklenir. Dava konusuz kalsa da, yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmedebilmek için, davanın açılmasına hangi tarafın haksız olarak sebebiyet verdiğinin tespit edilmesi zorunludur. Bu tespit, soyut bir değerlendirme ile yapılamaz. Mahkemenin, tarafların dava açıldığı andaki iddia ve savunmalarını, sundukları delilleri (belge, tanık, bilirkişi raporu vb.) değerlendirerek, sanki dava konusuz kalmamış gibi bir 'haklılık testi' yapması gerekir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2015/13781 E. sayılı istihkak davasına ilişkin kararında da belirtildiği gibi, mahkemenin 'tarafların hangisinin haklı olduğu hususunda gerekli araştırmanın yapılarak kanıtların toplanması ve değerlendirilmesi' gerekmektedir. Mahkemenin, delilleri tam toplamadan veya yeterli incelemeyi yapmadan 'bu aşamada haklılık durumu belirlenemediği' gerekçesiyle yargılama giderleri hakkında karar vermemesi, HMK m. 331/1'in amacına aykırıdır ve Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılmaktadır. Bu inceleme, davanın esası hakkında bir hüküm kurma amacı taşımasa da, yargılama giderlerinin adil bir şekilde paylaştırılması için zorunludur.