HMK m. 331/1 uyarınca, davanın konusuz kalması durumunda hakimin, 'davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre' yargılama giderlerini takdir etmesi, Anayasa'da güvence altına alınan hangi temel hakla doğrudan ilişkilidir?

Bu kural, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan 'hak arama hürriyeti' ve 'adil yargılanma hakkı' ile doğrudan ilişkilidir. Eğer dava açmakta haklı olan bir taraf, sırf dava konusuz kaldığı için yargılama giderlerini ödemek zorunda kalsaydı, bu durum hak arama hürriyetini kullanmaktan caydırıcı bir etki yaratırdı. Dava açtığı tarihte hukuken haklı olan bir kişinin, dava açtığı için mali bir külfete katlanmak zorunda kalması adil olmazdı. HMK m. 331/1, bu adaletsizliği önlemektedir. Mahkemeye, davanın açılmasına kimin haksız bir şekilde sebebiyet verdiğini tespit etme ve giderleri o tarafa yükleme görevi vererek, hak arama hürriyetini korur. Böylece, davasında haklı olan taraf, dava sırasında iradesi dışında gelişen bir olay (davanın konusuz kalması) nedeniyle mağdur edilmemiş olur ve adil bir sonuca ulaşılır.