İYUK m. 20'de düzenlenen 're'sen araştırma ilkesi' ile HMK'daki 'taraflarca getirilme ilkesi' arasındaki temel felsefi ve pratik farklar nelerdir? Bu farkın temel sebebi nedir?

Re'sen araştırma (İYUK m. 20) ve taraflarca getirilme (HMK m. 25) ilkeleri, adli ve idari yargının temel felsefelerindeki farklılıktan kaynaklanır. Temel farklar şunlardır: 1) Delillerin Toplanması: HMK'da geçerli olan taraflarca getirilme ilkesine göre, davanın ispatı için gerekli olan delilleri sunma yükümlülüğü taraflara aittir. Hakim, tarafların sunmadığı bir delili kural olarak kendiliğinden araştıramaz. İYUK'taki re'sen araştırma ilkesine göre ise, idare mahkemesi, uyuşmazlığın aydınlatılması için gerekli gördüğü her türlü delili (belge, bilgi, keşif, bilirkişi) taraflar talep etmese bile kendiliğinden toplayabilir. 2) Hakimin Rolü: Adli yargıda hakim daha pasif bir konumdadır ve tarafların sunduklarıyla bağlıdır. İdari yargıda ise hakim, maddi gerçeğe ulaşmak için aktif bir rol üstlenir. 3) Felsefi Temel: Bu farkın temel sebebi, yargılama konularının niteliğidir. Adli yargıda (özel hukuk) genellikle tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri özel menfaatler söz konusudur. İdari yargıda ise, uyuşmazlığın bir tarafında kamu gücünü kullanan ve kamu yararını temsil eden 'idare' bulunur. Taraflar arasında bir 'eşitsizlik' vardır. Re'sen araştırma ilkesi, bu eşitsizliği dengelemek, idarenin elindeki bilgi ve belgelere ulaşarak bireyi idare karşısında korumak ve işlemin hukuka uygunluğunu tam olarak denetleyerek kamu düzenini sağlamak amacını güder.