HMK 25. maddesinde yer alan 'Kanunla belirtilen durumlar dışında, hâkim, kendiliğinden delil toplayamaz.' hükmünün Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği'nin 45. maddesindeki 'delil avansı' ile ilişkisini açıklayınız. Delil avansının ödenmesine ilişkin zamanlama ve yükümlülükler nelerdir?

HMK 25/2, hakimin kendiliğinden delil toplayamayacağını belirtir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği'nin 45. maddesi ise 'delil avansı'nı düzenler. Buna göre, taraflardan her biri ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Delil avansı, tarafların dayandıkları delillerin giderlerini karşılamak üzere mahkemece belirlenen kesin süre içinde ödemeleri gereken meblağı ifade eder (HMK Yönetmeliği 45/4). Hakim, delil avansının ödenmesine, dilekçelerin verilmesi, ön inceleme aşaması veya tahkikatın başında karar verebilir (HMK Yönetmeliği 45/5). Delil avansını yatırmayan taraf, o delilin ikamesinden vazgeçmiş sayılır. Bu durum, tarafların ispat yükünü yerine getirmeleri için delilleri aktif olarak mahkemeye sunmaları gerektiği ilkesini pekiştirir.