CMK m.209'un 'bir belge veya yazının delil olarak kullanılabilmesi duruşmada okunmasına bağlıdır' hükmünün istisnaları nelerdir? Özellikle 'duruşmada okunmayacak belgeler' ve 'duruşmada okunmasıyla yetinilebilecek belgeler' arasındaki farkı açıklayınız.

CMK m.209/Gerekçesi'nde belirtildiği üzere, bir belge veya yazının delil olarak kullanılabilmesi kural olarak duruşmada okunmasına bağlıdır. Ancak CMK'da bu kuralın istisnaları mevcuttur. CMK m.210'da 'duruşmada okunmayacak belgeler' (örneğin, soruşturma evresindeki ifade ve tutanaklar, tanık veya sanığın önceki ifadeleri) düzenlenmiştir. Bu belgeler, kural olarak okunmayıp tanık veya sanığın dinlenmesiyle delil elde edilmeye çalışılır. CMK m.211'de ise 'duruşmada okunmasıyla yetinilebilecek belgeler' (örneğin, tanık veya sanığın uzun süreli rahatsızlığı gibi durumlarda önceki ifadeleri) belirtilmiştir. Bu ayrım, 'doğrudan doğruyalık' ilkesi ile yargılamanın etkinliği ve makul süresi arasındaki dengeyi sağlamayı amaçlar. Okunmayan belgelerin duruşmada tartışılması ise CMK m.215 ve 216 uyarınca gerçekleşmelidir.