HMK'da ispat yüküne ilişkin genel kuralın (m. 190) düzenlenmiş olması, hakimin re'sen delil toplama yetkisini tamamen ortadan kaldırır mı?

Hayır, tamamen ortadan kaldırmaz. Hukuk yargılamasına kural olarak 'taraflarca getirilme ilkesi' hakimdir ve hakim, tarafların getirmediği bir vakıayı veya delili kendiliğinden araştıramaz. Ancak bu ilkenin istisnaları vardır. Özellikle kamu düzenini ilgilendiren davalarda (örneğin, babalık davası, boşanma davasının bazı yönleri) veya kanunun hakime re'sen araştırma yetkisi verdiği durumlarda (örneğin, hakimin davayı aydınlatma ödevi - HMK m. 31), hakim kendiliğinden delil toplayabilir. İspat yükü kuralı, delillerin yetersiz kaldığı durumlar için bir çözüm sunarken, hakimin davayı aydınlatma ödevi, gerçeğe ulaşma amacına hizmet eder.