Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK) 'dava şartı' kavramının hukuki niteliği nedir? 'Gider avansı'nın (HMK m. 120) bir dava şartı olarak kabul edilmesinin amacı ve bunun yargılama sürecine etkileri nelerdir? Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2020/12243 Karar sayılı kararı bu konuda nasıl bir prensip belirlemiştir?

Dava şartları, mahkemenin davanın esası hakkında yargılamanın devamı için gerekli olan zorunlu koşullardır. HMK'nın 114/g maddesinde 'gider avansı'nın yatırılmış olması bir dava şartı olarak düzenlenmiştir. Gider avansının bir dava şartı olarak kabul edilmesinin temel amacı, yargılama faaliyetinde yaşanan gecikmelerin önüne geçmek, masrafların zamanında karşılanmasını sağlamak ve böylelikle adaletin zamanında tecelli etmesine hizmet etmektir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2017/17006 Esas, 2020/12243 Karar sayılı kararı bu prensibi netleştirmiştir. Karara göre, gider avansının davanın açılması sırasında alınmasının şart olmadığı, mahkemenin sonradan bu eksikliği kesin süre vererek ikmal ettirebileceği anlaşılmaktadır. İster gider avansı isterse tamamlama avansı olarak tanımlansın, ikmal edilmesi gereken paranın hukuki nitelemesi dava şartı olarak gösterilen gider avansıdır. Eğer gider avansı yatırılmaz veya ikmal edilmezse, dava HMK'nın 115/2. maddesi uyarınca 'usulden reddedilir'. Bu durum, yargılama ekonomisi ve hızlı yargılamanın sağlanması açısından önemli bir kuraldır, ancak bunun delil ikamesi avansından (HMK m. 324) ayırt edilmesi gerektiği de aynı kararda vurgulanmıştır.