HMK'nın 31. maddesinde düzenlenen 'Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi', boşanma davalarındaki maddi tazminat talepleri özelinde nasıl bir uygulama alanı bulur? Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2018/7219 Karar sayılı kararını dikkate alarak, hâkimin bu ödevini yerine getirmemesinin hukuki sonuçlarını tartışınız.

HMK'nın 31. maddesi uyarınca hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir veya delil gösterilmesini isteyebilir. Bu ödev, yargılamanın doğru ve adil bir şekilde sonuçlanması için hâkimin aktif rol almasını gerektirir. Boşanma davalarında maddi tazminat talepleri, özellikle TMK m. 174/1 kapsamında boşanmanın eki niteliğinde olabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2018/2136 Esas, 2018/7219 Karar sayılı kararında, davacı-davalı erkeğin dilekçesinde faiziyle 40.000 TL maddi tazminat talep etmesine ve dilekçe içeriğinde eşinin ortak malvarlığını israf etmesinden dolayı istediğini belirtmesine rağmen, mahkemenin bu talebin TMK 174/1 kapsamında olup olmadığını açıklattırmadan 'usulüne uygun bir davası bulunmadığından karar verilmesine yer olmadığına' karar vermesi hatalı bulunmuştur. Kararda, hâkimin HMK m. 31 gereği bu belirsizliği açıklığa kavuşturması ve tüm delilleri bu çerçevede değerlendirip hüküm kurması gerektiği belirtilmiştir. Hâkimin bu ödevini yerine getirmemesi, tarafların hak arama özgürlüğünü kısıtlayarak eksik incelemeye yol açabilir ve adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğurarak bozma nedeni teşkil edebilir.