Hâkimin davayı aydınlatma ödevi (HMK m. 31), tarafların usulüne uygun olarak feragat ettikleri bir talep hakkında da uygulanabilir mi?

Kural olarak hayır. Usulüne uygun ve açık bir feragat beyanı, o talep yönünden davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m. 311). Hâkim, feragat edilen bir talep hakkında aydınlatma yapamaz. Ancak, feragat beyanının kendisi belirsiz, çelişkili veya irade sakatlığı şüphesi taşıyorsa, hâkim aydınlatma ödevini kullanarak, feragatin geçerliliği ve kapsamı konusunda tarafa açıklama yaptırabilir. Örneğin, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2018/978 E. kararında, feragat eden asillerin kimlik tespiti yapılmadığı için feragatin şüpheli olduğu belirtilmiştir.