Bir davada, tarafların iddiaları ile dosyaya sunulan deliller arasında açık bir çelişki varsa (örneğin, davacı 'hiç ödeme almadım' derken, dosyada davalıya ait ödeme dekontları varsa), hâkim bu çelişkiyi görmezden gelerek karar verebilir mi?

Hayır, veremez. Bu durum, HMK m. 31'deki aydınlatma ödevinin kullanılmasını zorunlu kılan tipik bir 'çelişkili' durumdur. Hâkim, bu çelişkiyi gidermek için davacıya bu dekontları sormalı ve iddiasını bu deliller karşısında açıklamasını istemelidir. Bu yapılmadan, çelişki giderilmeden karar verilmesi, eksik inceleme ve hukuki dinlenilme hakkının ihlali anlamına gelir.