Hâkimin davayı aydınlatma ödevi (HMK m.31) ile taraflarca getirilme ilkesi (HMK m.25) arasındaki ilişki nedir? Hâkim her zaman kendiliğinden delil toplayabilir mi?

Hâkimin davayı aydınlatma ödevi (HMK m.31), taraflarca getirilme ilkesini (HMK m.25) yumuşatan bir düzenlemedir. HMK m.25/1'e göre kanunda öngörülen istisnalar dışında hâkim, taraflarca ileri sürülmemiş vakıaları kendiliğinden dikkate alamaz ve HMK m.25/2'ye göre kendiliğinden delil toplayamaz. Ancak HMK m.31, uyuşmazlığın aydınlatılması zorunlu kıldığında hâkime taraflara açıklama yaptırma, soru sorma ve delil gösterilmesini isteme yetkisi verir. Bu, hâkimin pasif kalmayıp davayı doğruya yönlendirme görevidir, ancak tarafların ileri sürmediği bir vakıayı ispat için delil araştırması anlamına gelmez. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2015/22-1060 E., 2017/865 K. ve HMK m.31 gerekçesi).