Bir sanık hakkında HAGB kararı verilmiş ve denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlememiş ancak mahkemenin belirlediği 'eğitim programına devam etme' gibi bir yükümlülüğe aykırı davranmıştır. Bu durumda mahkeme hükmü açıklarken, sanık lehine bir değişiklik yapma yetkisine sahip midir? Bu durumu, denetim süresi içinde yeni bir 'suç işlenmesi' halinden ayıran temel fark nedir?

Evet, bu durumda mahkeme sanık lehine bir değişiklik yapma yetkisine sahiptir. CMK m.231/11, denetim süresinin ihlalini iki farklı duruma göre düzenlemiştir. Birinci durum, sanığın denetim süresi içinde 'kasıtlı bir suç işlemesi'dir. Bu halde mahkeme, geri bırakılan hükmü 'aynen' açıklar ve kural olarak cezada lehe bir değişiklik yapamaz. İkinci durum ise, sanığın suç işlemeyip, hakimin belirlediği denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere (örneğin eğitim programına katılma, belli yerlere gitmeme vb.) aykırı davranmasıdır. İşte bu ikinci durumda mahkemeye daha geniş bir takdir yetkisi tanınmıştır. Mahkeme, hükmü açıklamakla birlikte, 'sanığın cezasının yarısına kadar olan bir kısmının infaz edilmemesine karar verebilir.' Daha da önemlisi, mahkeme, koşulları varsa, 'suç işlemeyen ancak yükümlülüklere aykırı davranan sanık aleyhine hükmedilen hapis cezasını erteleyebilir veya adli para cezası gibi seçenek bir yaptırıma çevirerek yeni bir mahkumiyet hükmü de kurabilir.' Bu iki durum arasındaki temel fark, kanun koyucunun kasıtlı suç işleyerek topluma karşı yeni bir haksızlıkta bulunan fail ile sadece kendisine yüklenen kişisel bir yükümlülüğü ihlal eden fail arasında bir ayrım yapmasıdır. İkinci durumda failin durumu daha az vahim görüldüğünden, mahkemeye cezanın infazında sanık lehine esneklik tanıma imkanı verilmiştir.