HAGB kararının hukuki niteliği nedeniyle, itiraz merciinin (Sulh Ceza Hakimliği) bu kararı incelerken sadece şekil yönünden değil, 'hem maddi olay hem de hukuki yönden' inceleme yapmasının gerekçesini, Yargıtay'ın ilgili içtihadını referans göstererek açıklayınız. Bu durumun itiraz sürecindeki delil toplama ve değerlendirme yetkisiyle ilişkisini değerlendiriniz.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin 2017/20442 E., 2018/1633 K. sayılı kararında (ve diğer benzer kararlarda), HAGB kararının hukuki niteliği ve itiraz merciinin inceleme yetkisi açıklanmıştır. HAGB, 'karma özellikli' bir kurumdur ve sanık üzerinde önemli hukuki sonuçlar doğurur. **İtiraz Merciinin İnceleme Yetkisi:** * CMK 231/12'ye göre HAGB kararına karşı itiraz yolu açıktır. CMK'nın 270 ve 271. maddelerinde itiraz incelemesinin kural olarak duruşmasız ve dosya üzerinden yapılacağı belirtilse de, HAGB gibi önemli kararlara yönelik itirazda inceleme sadece şekli yönden yapılmaz. * Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 22.01.2013 tarih ve 2012/10-534 esas, 2013/15 sayılı kararı (CMK 191/2'deki benzer bir durum için) bu hususu netleştirmiştir: 'İtiraz mercii, o yer Cumhuriyet savcısının suç vasfına yönelik aleyhe başvurusu üzerine incelemesini sadece şekli olarak değil, hem maddi olay hem de hukuki yönden yapmalı...' Bu ilke, HAGB kararları için de geçerlidir. **Gerekçe ve İlişki:** * **Maddi ve Hukuki Yönden İnceleme:** HAGB kararı, sanığın yeniden suç işlemeyeceği hususunda mahkemenin 'kanaate ulaşması' (CMK 231/6-c) gibi subjektif ve takdire dayalı unsurları içerdiğinden, itiraz merciinin sadece şekli denetimle yetinmesi, kararın hukuka uygunluğunu tam olarak denetleyememesine neden olur. İtiraz mercii, sanığın kişilik özellikleri, duruşmadaki tutum ve davranışları, zararın giderilmesi gibi koşulların maddi olarak gerçekleşip gerçekleşmediğini ve mahkemenin bu koşulları hukuka uygun değerlendirip değerlendirmediğini denetleyebilmelidir. * **Delil Toplama ve Değerlendirme:** Gerekirse, itiraz mercii Cumhuriyet savcısı ve sanık müdafiini dinleyebilir, hatta 'ihtiyaç duyduğu konular varsa gerekli araştırma ve incelemeyi yapabilir ya da bunların yapılmasını sağlayabilir'. Bu, itiraz merciinin, kararın hukuki isabetini sağlamak adına aktif bir rol üstlenmesini gerektirir. Amaç, HAGB kararının keyfi veya hukuka aykırı şekilde verilmesini engellemektir.