Bir idari işlemin 'sebep' unsurunun hukuka uygunluğu denetlenirken mahkemenin bakacağı temel ölçütler nelerdir? İdarenin açıkladığı sebebin gerçeğe aykırı olması veya hukuki dayanağının olmaması, işlemin akıbetini nasıl etkiler?

Bir idari işlemin sebep unsurunun hukuka uygunluğunun denetiminde mahkeme üç temel ölçüte bakar: 1. **Sebebin Kanunda Gösterilmesi:** İdarenin, işlemi tesis ederken dayandığı sebebin kanun veya diğer mevzuatta o işlem için bir gerekçe olarak öngörülmüş olması gerekir. İdare, kanunda olmayan bir sebep icat edemez. 2. **Sebebin Gerçekliği:** İdarenin gösterdiği sebebin maddi olarak doğru ve gerçek olması gerekir. Eğer sebep olarak gösterilen olay hiç yaşanmamışsa veya yanlış aksettirilmişse, sebep unsuru sakatlanır. 3. **Sebebin Hukuki Niteliğinin Doğru Değerlendirilmesi:** İdarenin, gerçekleşen maddi olayı hukuken doğru nitelendirmesi gerekir. Örneğin, bir memurun eylemini, kanunda o disiplin cezasını gerektirmeyen bir fiil olarak nitelendirip ceza vermesi, hukuki nitelemede hatadır. İdarenin açıkladığı sebebin gerçeğe aykırı olması veya kanuni bir dayanağının bulunmaması, işlemi 'sebep' unsuru yönünden hukuka aykırı hale getirir. Bu durum, işlemin takdir yetkisine dayalı olup olmamasından bağımsız olarak, doğrudan bir iptal nedenidir. Mahkeme, sebebin hukuka aykırı olduğunu tespit ettiğinde, işlemin diğer unsurlarını incelemeye gerek görmeden işlemi iptal eder.