Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 140. maddesindeki 'ön inceleme duruşması'nın amacı, yargılamanın 'yüze karşılık' ve 'sözlülük' ilkeleriyle nasıl bir ilişki içindedir? Yargıtay bu ilkelerin ihlali durumunda nasıl karar vermektedir?

HMK Madde 140'ta düzenlenen ön inceleme duruşması, yargılamanın gereksiz yere uzamasını engellemeyi amaçlar. Bu duruşma, tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususların belirlendiği, sulh ve arabuluculuğun teşvik edildiği, delillerin sunulması için son bir şans tanındığı aşamadır. Yargılamanın 'yüze karşılık' (doğrudanlık) ve 'sözlülük' ilkeleri, tarafların ve delillerin doğrudan doğruya mahkeme huzurunda incelenmesini gerektirir. HMK 140 (1) maddesi, hakimin tarafları dinlemesini öngörür. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2020/70 E., 2021/342 K. sayılı kararı, 'adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından olan ve HMK'nın 27. maddesinde düzenlenen hukuki dinlenilme hakkının ihlali' niteliğindedir' diyerek, davacı vekilinin mazereti kabul edilmesine rağmen yokluğunda duruşmaya devam edilerek aynı duruşmada hüküm kurulmasını bozma nedeni saymıştır. Bu, ön inceleme duruşmasının da bu ilkeler doğrultusunda yapılması gerektiğini ve tarafların hukuki dinlenilme haklarının güvence altına alınmasının önemini vurgular. (HMK Madde 140 (1); HMK Madde 27; Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2020/70 E., 2021/342 K.)