Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 119. maddesinde dava dilekçesinin 'hakimin davayı aydınlatma ödevi' (HMK 31) ilkesiyle ilişkisi nedir ve Yargıtay bu ödevin kapsamını nasıl değerlendirmektedir?

HMK Madde 119, dava dilekçesinde bulunması gereken unsurları düzenleyerek davanın net bir çerçevede ortaya konulmasını amaçlar. HMK Madde 31 ise 'Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir' hükmüyle hakimin davayı aydınlatma ödevini düzenler. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 05.07.2018 tarihli ve 2015/43240 E., 2018/7752 K. sayılı kararı, dava dilekçesinde dava değerinin hangi talepler için ne miktarda olduğunun gösterilmediği durumlarda, mahkemece davacıya bu yönde açıklama yaptırılması gerektiğini belirtmiştir. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi'nin 07.02.2017 tarihli ve 2016/28425 E., 2017/1470 K. sayılı kararı ise, hâkimin davayı aydınlatma ödevi doğrultusunda, talep açıklanmasına ilişkin mehilin ön inceleme aşamasında verilmesi gerektiğini, bu sürece uyulmadan davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu belirtmiştir. Bu, hakimin davanın genel sevk yetkisinin, özellikle belirsiz veya çelişkili hususları netleştirmek amacıyla kullanılmasını gerektirdiğini göstermektedir. (HMK Madde 119 (1)-(ğ), HMK Madde 31; Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 05.07.2018, 2015/43240 E., 2018/7752 K.; Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 07.02.2017, 2016/28425 E., 2017/1470 K.)