Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) 140. maddesi uyarınca ön inceleme duruşmasında, hâkimin tarafların 'idida ve savunmaları çerçevesinde, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit etmesi'nin önemi nedir ve bu tespitin niteliği ne olmalıdır?

HMK Madde 140 (1) uyarınca, hâkimin ön inceleme duruşmasında tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit etmesi temel bir işlevdir. HMK gerekçesi, bu belirlemenin 'genel bir belirleme olmayacak, tarafların ortaya koydukları somut vakıalar üzerinden, tek tek hangi vakıada anlaştıkları ya da anlaşamadıkları belirlenecektir' ifadesiyle bu tespitin somut ve detaylı olması gerektiğini vurgular. Bu tespit, aynı maddenin üçüncü fıkrasında belirtildiği üzere tahkikatın (HMK 143) esas alınacağı tutanağa geçirilir ve yargılamanın yol haritasını oluşturur. Hukuk Genel Kurulu'nun 2018/660 E., 2020/947 K. sayılı kararı, bu tespitin önemini 'davanın taraflarına; tutanakta yer almayan hususların tahkikatın konusu olamayacağı ve tahkikat aşamasında tereddüt edilen bir hâl oluştuğu takdirde neyin incelenip neyin incelenemeyeceği hususunun bu tutanak uyarınca belirleneceği yönünde söz vermiştir' şeklinde açıklamıştır. Bu, yargılamanın kapsamını ve sınırlarını belirleyerek gereksiz uzamaların önüne geçmeyi amaçlar. (HMK Madde 140 (1), (3); HMK Madde 140 Gerekçesi; Hukuk Genel Kurulu 2018/660 E., 2020/947 K.)