HMK m. 138, hakimin dava şartları ve ilk itirazlar hakkında 'dosya üzerinden' karar verebileceğini belirtir. Hakimin bu yetkisini kullanarak, ön inceleme duruşması yapmaksızın görevsizlik kararı vermesi hangi koşullarda mümkündür?

Hakimin bu yetkisini kullanabilmesi için öncelikle HMK m. 137 uyarınca 'dilekçelerin karşılıklı verilmesi' aşamasının tamamlanmış olması gerekir. Yani, dava dilekçesi davalıya tebliğ edilmiş, davalının cevap süresi geçmiş veya cevap dilekçesi sunulmuş ve diğer dilekçe teatisi tamamlanmış olmalıdır. Bu aşama tamamlandıktan sonra, eğer görevsizlik iddiasının çözümü için tarafların dinlenmesine veya ek bir delile ihtiyaç yoksa, yani uyuşmazlık sadece dosyadaki belgeler (sözleşme, dava dilekçesi vb.) üzerinden çözülebiliyorsa, hakim ön inceleme duruşması yapmadan, dosya üzerinden görevsizlik kararı verebilir. Ancak, görev konusunun tespiti tarafların beyanlarını veya bir delilin incelenmesini gerektiriyorsa, bu durumda hakimin ön inceleme duruşması açarak tarafları dinlemesi gerekir.