HMK'da düzenlenen 'hakimin davayı aydınlatma ödevi' (HMK m. 31), 'taraflarca getirilme ilkesini' (HMK m. 25) ortadan kaldırır mı? Hakim, bu ödev kapsamında tarafların ileri sürmediği bir vakıayı veya talebi dosyaya dahil edebilir mi?

Hayır, hakimin davayı aydınlatma ödevi, taraflarca getirilme ilkesini ortadan kaldırmaz veya onu ihlal etmez. Bu ödev, tarafların ileri sürdüğü ancak belirsiz veya çelişkili olan maddi veya hukuki hususların açıklığa kavuşturulmasıyla sınırlıdır. Hakim, bu ödev kapsamında taraflara soru sorabilir, eksiklikleri tamamlamaları için hatırlatmada bulunabilir. Ancak, tarafların hiç ileri sürmediği bir vakıayı veya talep etmediği bir hakkı (örneğin, tazminat talep edilmemişken tazminat konusunu gündeme getirmek gibi) re'sen dosyaya dahil edemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2020/947 sayılı kararında belirtildiği gibi, hâkim ancak ileri sürülmüş olan vakıaya yönelik eksiklikler yönünden tamamlama isteyebilir; taraflarca ileri sürülmeyen ve ön incelemede uyuşmazlık konusu olarak tespit edilmeyen bir konu hakkında tahkikat aşamasında açıklama istemesi, iddianın genişletilmesi yasağını ihlal eder (HGK, E. 2018/660, K. 2020/947).