HMK m. 316 uyarınca basit yargılama usulüne tabi bir davada, hakim, tarafların sunduğu delilleri yetersiz görürse, HMK m. 31'deki 'hakimin davayı aydınlatma ödevi' kapsamında re'sen delil toplayabilir mi?

Evet, toplayabilir. Hakimin davayı aydınlatma ödevi (HMK m.31), yargılamanın tabi olduğu usulden bağımsız, genel bir ilkedir. Bu ödev, hakime, davanın maddi ve hukuki yönlerinin tam olarak anlaşılması için taraflara soru sorma, eksik bırakılan hususları tamamlattırma ve çelişkileri giderme yetkisi ve yükümlülüğü verir. Bu kapsamda hakim, tarafların sunduğu delilleri yetersiz görürse veya uyuşmazlığın aydınlatılması için gerekli görürse, re'sen (kendiliğinden) belirli delillerin sunulmasını isteyebilir veya ilgili yerlerden getirtilmesine karar verebilir. Bu, özellikle kamu düzenini ilgilendiren veya tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda (velayet, vesayet gibi) daha belirgindir. Ancak, bu ödev, 'taraflarca getirilme ilkesi'ni tamamen ortadan kaldıracak şekilde geniş yorumlanmamalıdır.