Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 195. maddesi uyarınca sanığın yokluğunda duruşma yapılabilmesinin koşulları nelerdir ve bu düzenlemenin 'savunma hakkının kısıtlanması' eleştirileri karşısındaki pozisyonu yargısal kararlar ışığında nasıl açıklanabilir? Özellikle davetiyede bulunması gereken ihtaratın önemi nedir?
CMK'nın 195. maddesi, 'Sanığın Yokluğunda Duruşma' başlığını taşır ve sanığın hazır bulunmaksızın yargılama yapılabilmesinin istisnai hallerini düzenler. Bu maddeye göre, suçun yalnızca veya birlikte adli para cezasını veya müsadereyi gerektirmesi halinde, sanık gelmese bile duruşma yapılabilir (CMK m. 195/1). **Koşulları:** 1. **Suçun Yaptırımı:** İşlenen suçun kanunda öngörülen yaptırımı, sadece adli para cezası veya müsadere olmalıdır. Hapis cezası öngörülen suçlarda bu madde uygulanamaz. Ancak, hapis cezası öngörülse dahi, eğer toplanan delillere göre sanık hakkında mahkûmiyet dışında (örn. beraat) bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir (CMK m. 193/2). Bu, istisnai bir durumdur ve 'kanıt takdiri suretiyle beraat' kararı verilemez, sadece suçun ilk bakışta oluşmadığı hallerde geçerlidir (Yargıtay 4. CD 2007/6232 E., 2008/8870 K.). 2. **Davetiye İhtar'ı:** Sanığa gönderilecek davetiyede, gelmese de duruşmanın yapılacağı açıkça yazılmalıdır (CMK m. 195/1 son cümle). **'Savunma hakkının kısıtlanması' eleştirileri karşısındaki pozisyonu:** Sanığın duruşmada hazır bulunması ve sorgusunun yapılmış olması, 'yargılamanın yüze karşı olması' (yüzyüzelik ilkesi), 'savunma hakkının kısıtlanmaması' ve 'cezanın bireyselleştirilmesi' ilkelerinin bir sonucudur. CMK'nın 195. maddesi ve 193/2. maddesi, bu genel kuralın istisnalarını oluşturur. Ancak bu istisnaların uygulanmasında dahi savunma hakkının ihlal edilmemesi esastır. Yargıtay, bu istisnalar dışında sanığın sorgusu yapılmadan hüküm kurulmasını 'savunma hakkının kısıtlanması' olarak değerlendirir ve bozma nedeni sayar (Yargıtay 2. CD 2015/6028 E., 2018/1051 K. - 18 yaşını doldurmamış sanığın sorgusuz mahkumiyeti; Yargıtay 18. CD 2016/18989 E., 2017/1188 K. - hükmün açıklanmasında savunma alınmaması; Yargıtay 2. CD 2017/2664 E., 2017/4777 K. - iddianame okunmadan savunma alınmaması). **Davetiyede bulunması gereken ihtaratın önemi:** Davetiyede 'gelmese de duruşmanın yapılacağı' ibaresinin bulunması, sanığın yokluğunda yargılama yapılabilmesinin olmazsa olmaz koşuludur. Bu ibare, sanığın yokluğunda yapılacak yargılamanın sonuçları hakkında bilgilendirilmesini ve savunma hakkını buna göre kullanmasını sağlar. Yargıtay, bu ihtaratın bulunmadığı durumlarda sanığın yokluğunda verilen kararları bozmuştur. Örneğin, Yargıtay 19. Ceza Dairesi, CMK 195'e uygun şekilde ihtarda bulunulmadan sanığın yokluğunda karar verilmesini bozma nedeni saymıştır (Yargıtay 19. CD 2015/15590 E., 2016/14219 K.; Yargıtay 19. CD 2016/7810 E., 2017/3015 K.). Hatta, adli para cezası öngörülen suçlarda dahi bu ihtaratın usulüne uygun olarak tebliğ edilmesi gerektiği, aksi halde savunma hakkının kısıtlandığı kabul edilmiştir (Yargıtay 19. CD 2016/632 E., 2017/5051 K.). Bu, yargılamanın temel ilkeleri olan 'yüz yüzelik' ve 'savunma hakkının kutsallığı'na verilen önemin bir göstergesidir.