HMK madde 305/2'de belirtilen hükmün tavzihi yoluyla hüküm fıkrasındaki hakların ve borçların sınırlandırılamaması, genişletilememesi ve değiştirilememesi ilkesi, yargısal uygulamada ne gibi somut durumlarla karşılaşmaktadır? Vekalet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin hataların düzeltilmesinde tavzih ve tashih ayrımının önemi nedir?
HMK madde 305/2, 'Hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar, tavzih yolu ile sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez' hükmüyle tavzihin mutlak sınırını belirler. Bu ilke, hakimin hüküm verdikten sonra kural olarak kararından dönememesi, verdiği hükümle bağlı olması prensibinin bir uzantısıdır. Yargısal uygulamada bu ilke, özellikle hükmün esasını, tarafların haklarını veya borçlarını etkileyecek değişikliklerin tavzih yoluyla yapılamayacağı şeklinde tezahür eder. Somut durumlara örnekler: * **Yeni Bir Hüküm Ekleme:** Hüküm fıkrasında hiç yer almayan bir vekalet ücretinin sonradan tavzih yoluyla eklenmesi mümkün değildir, çünkü bu, hükme yeni bir unsur katmak ve dolayısıyla hükmü değiştirmek anlamına gelir (Yargıtay 2. HD 2016/20821 E., 2018/8232 K.; Yargıtay 13. HD 2017/1003 E., 2017/5798 K.). Bu tür eksiklikler ancak temyiz yoluyla giderilebilir. * **Vekalet Ücretinin Değiştirilmesi/Artırılması:** Belirlenmiş vekalet ücretinin tavzih yoluyla artırılması veya azaltılması da hükmün değiştirilmesi niteliğinde olduğundan HMK 305/2'ye aykırıdır (Yargıtay 1. HD 2018/195 E., 2018/10242 K.; Yargıtay 2. HD 2017/5903 E., 2017/12487 K.). * **Parsel Numarasının veya Niteliklerin Değiştirilmesi/Eklenmesi:** Kesinleşmiş bir kararda tahliyesine karar verilen taşınmazın parsel numarasının tavzih yoluyla değiştirilmesi veya eksik olan taşınmaz niteliğinin eklenmesi, hükmün genişletilmesi veya değiştirilmesi anlamına geleceğinden tavzihle mümkün değildir (Yargıtay 6. HD 2016/49 E., 2016/629 K. - parsel numarası değişimi; Yargıtay 1. HD 2017/5168 E., 2017/7325 K. - parsel numarası eklenmesi). **Tavzih ve Tashih Ayrımının Önemi:** Bu noktada HMK 304'te düzenlenen tashih (düzeltme) kurumu ile tavzih arasındaki ayrım kritikleşir. Tashih, hükümdeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hataların (maddi hatalar) düzeltilmesi için kullanılır (HMK m. 304/1). Örneğin, bir rakamın yanlış yazılması veya bir hesaplama hatası tashih yoluyla düzeltilebilir. Ancak, vekalet ücretinin hüküm fıkrasında hiç yer almaması veya tamamen farklı bir hükmün yazılması maddi hata değil, hükmün eksik veya hatalı kurulmasıdır ve bu durum tashih yoluyla giderilemez (Yargıtay 2. HD 2016/20821 E., 2018/8232 K.; Yargıtay 2. HD 2017/5903 E., 2017/12487 K.). Tashih, hükmün içeriğini değiştirmeyen, sadece yazım veya hesaplama kaynaklı bariz hataları düzelten bir araçken, tavzih hükmün açıklanmasıdır. Her iki kurum da hükmün esasını, taraflara tanınan hakları veya yüklenen borçları değiştiremez. Yargıtay, bu tür durumları temyiz konusu yapılması gereken hususlar olarak kabul etmektedir.