Yargıtay 16. Hukuk Dairesi'nin 2016/5285 sayılı kararında, hava fotoğraflarının incelenmesi için jeodezi ve fotogrametri mühendisi yerine jeoloji mühendisi bilirkişinin raporunun hükme esas alınması bozma nedeni sayılmıştır. HMK m. 266 vd. maddeleri uyarınca, mahkemenin uyuşmazlığın gerektirdiği uzmanlık alanına uygun olmayan bir bilirkişi atamasının usuli sonuçları nelerdir? Bu durum, bilirkişi raporunun delil değerini ve Yargıtay denetimini nasıl etkiler?
Mahkemenin, uyuşmazlığın çözümü için gereken özel veya teknik bilgiye sahip olmayan, yani uzmanlık alanı konuyla örtüşmeyen bir bilirkişi ataması, HMK m. 266'nın ruhuna ve lafzına aykırı, önemli bir usul hatasıdır. Bu hatanın usuli sonuçları ve etkileri şunlardır: **Usuli Sonuçları**: 1. **HMK m. 266'nın İhlali**: HMK m. 266, mahkemenin 'çözümü... özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde' bilirkişiye başvuracağını belirtir. Bu ifadeden, atanacak bilirkişinin o 'özel veya teknik bilgiye' sahip olması gerektiği sonucu çıkar. Uzman olmayan birinin atanması, bu temel kuralın ihlalidir. 2. **Hukuki Dinlenilme Hakkının Zedelenmesi (HMK m. 27)**: Taraflar, davalarının konunun uzmanı kişilerce incelenmesini ve adil bir yargılama yapılmasını bekleme hakkına sahiptir. Uzman olmayan birinin vereceği hatalı veya yetersiz bir rapor, tarafların iddia ve savunmalarının doğru bir zeminde değerlendirilmesini engelleyerek hukuki dinlenilme hakkını zedeler. **Delil Değeri ve Yargıtay Denetimine Etkisi**: 1. **Delil Değerinin Ortadan Kalkması**: Uzmanlık alanı uyuşmazlıkla ilgili olmayan bir bilirkişinin düzenlediği rapor, teknik açıdan güvenilir ve geçerli kabul edilemez. Bu rapor, 'yok hükmünde' olmasa da, delil değeri son derece zayıftır ve hükme esas alınamaz. Yargıtay 16. Hukuk Dairesi'nin kararında olduğu gibi, mahkemenin böyle bir rapora dayanarak karar vermesi, eksik inceleme ve hatalı değerlendirme olarak kabul edilir. 2. **Yargıtay Denetimine Elverişsizlik**: Bilirkişi raporlarının temel işlevlerinden biri de, Yargıtay'ın hukuki denetim yapabilmesi için gerekli olan teknik verileri sağlamaktır. Uzman olmayan bir kişinin hazırladığı rapor, denetime elverişli, bilimsel ve objektif veriler sunmaktan uzak olacaktır. Bu durum, Yargıtay'ın dosyanın esası hakkında sağlıklı bir denetim yapmasını engeller. **Mahkemenin Yapması Gereken**: Mahkeme, bilirkişi seçerken uyuşmazlığın niteliğini doğru tespit etmeli ve o alanda uzmanlığı bilinen kişileri veya kurumları tercih etmelidir. Yargıtay kararındaki örnekte, hava fotoğrafı yorumlama (fotogrametri) özel bir uzmanlık gerektirdiği için, bu konuda eğitim almış bir jeodezi ve fotogrametri mühendisi atanmalıydı. Mahkeme, tarafların bu yöndeki itirazlarını (HMK m. 281) dikkate almalı ve eğer hatalı bir atama yapmışsa, bunu düzelterek doğru uzmanlık alanından yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırmalıdır. Bu yapılmadan verilen karar, Yargıtay tarafından bozulacaktır.