Bir kamu görevlisi, bir kişiden rüşvet talep etmiş ancak bu talep kişi tarafından reddedilmiştir. Diğer bir senaryoda ise bir kişi, kamu görevlisine rüşvet teklif etmiş ancak kamu görevlisi bu teklifi kabul etmemiştir. Bu iki durumda hangi suç oluşur ve ceza nasıl belirlenir? TCK m. 252/4’ü referans alarak açıklayınız.

Her iki senaryo da, rüşvet suçunun tamamlanmadığı ancak teşebbüs aşamasında kaldığı özel durumları ifade eder ve bu haller TCK m. 252/4'te özel olarak düzenlenmiştir. Bu madde, rüşvet suçları için genel teşebbüs hükümlerinden (TCK m. 35) ayrı, özel bir teşebbüs hali ve ceza indirimi öngörmektedir. TCK m. 252/4'e göre: *“Kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ve fakat bunun kişi tarafından kabul edilmemesi ya da kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif veya vaatte bulunması ve fakat bunun kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi hâllerinde fail hakkında, birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.”* Bu hükme göre durum şu şekilde analiz edilir: 1. **Kamu Görevlisinin Talebinin Reddedilmesi**: * **Suç**: Kamu görevlisi, rüşvet talep ederek suçu işlemeye yönelik icra hareketlerine başlamıştır. Ancak karşı tarafın (kişinin) talebi reddetmesiyle 'rüşvet anlaşması' kurulamamış ve suç tamamlanamamıştır. * **Fail**: Bu durumda fail, rüşvet talep eden kamu görevlisidir. * **Ceza**: Fail (kamu görevlisi) hakkında TCK m. 252/2'de öngörülen temel ceza (4 ila 12 yıl hapis) belirlenir ve bu ceza TCK m. 252/4 uyarınca **yarı oranında** indirilir. 2. **Kişinin Teklifinin Kamu Görevlisince Reddedilmesi**: * **Suç**: Kişi, kamu görevlisine rüşvet teklif veya vaat ederek suçu işlemeye yönelik icra hareketlerine başlamıştır. Ancak kamu görevlisinin bu teklifi kabul etmemesiyle 'rüşvet anlaşması' yine kurulamamış ve suç tamamlanamamıştır. * **Fail**: Bu durumda fail, rüşvet teklif eden kişidir. * **Ceza**: Fail (kişi) hakkında TCK m. 252/1'de öngörülen temel ceza (4 ila 12 yıl hapis) belirlenir ve bu ceza da TCK m. 252/4 uyarınca **yarı oranında** indirilir. Bu düzenleme, rüşvet suçunun hazırlık hareketlerini aşan ancak anlaşma sağlanamadığı için tamamlanamayan bu özel halleri, 'rüşvete teşebbüs' olarak nitelendirip sabit bir indirim oranı (1/2) öngörmektedir. Bu, genel teşebbüs hükmü olan TCK m. 35'teki (1/4'ten 3/4'e kadar) takdiri indirimden farklıdır ve rüşvet suçları için özel bir norm teşkil eder. Metinde yer alan Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2016/6145 K. sayılı kararı da bu özel teşebbüs hükmünün uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır.