Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2015/11425 E. sayılı kararında, mahkemenin davacının keşif için eksik masraf yatırmadığı gerekçesiyle davayı reddetmesi neden hukuka aykırı bulunmuştur? Bu durum, HMK'daki 'gider avansı' kurumuyla nasıl ilişkilidir?

Mahkemenin bu kararının hukuka aykırı bulunmasının sebebi, dosyada davacı tarafından yatırılmış ve henüz harcanmamış yeterli 'gider avansı'nın bulunduğunun tespit edilmesidir. HMK'nın 120. maddesi, davacının, yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığı'nca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorunda olduğunu düzenler. Bu gider avansı, tebligat giderleri, tanık ve bilirkişi ücretleri, keşif giderleri gibi yargılama sırasında yapılacak masrafları karşılamak için kullanılır. Hakim, yargılama sırasında bu avanstan gerekli harcamaları yapar. Eğer avans yetersiz kalırsa, HMK m. 120/2 uyarınca davacıya avansı tamamlaması için iki haftalık kesin süre verir; bu sürede avans tamamlanmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Yargıtay kararındaki olayda mahkeme, davacıya eksik masrafı yatırması için kesin süre vermiş ve yatırmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Ancak Yargıtay, dosyadaki avans miktarını incelediğinde, davacının dava açarken yatırdığı avanstan, keşif için gerekli olan miktardan daha fazlasının halen dosyada mevcut olduğunu tespit etmiştir. Yani, keşif için aslında ek bir masrafa gerek yoktur ve mahkemenin davacıdan ek avans istemesi ve buna dayanarak davayı reddetmesi hatalıdır. Bu karar, mahkemenin gider avansı kurumunu doğru bir şekilde işletmesi ve dosyada mevcut avansı kontrol etmeden taraflara ek yükümlülük getiremeyeceğini göstermektedir.