Bir işveren, 'aslında iş akdini haklı nedenle feshedebilme imkanı olduğunu belirterek' ve tazminatsız işten çıkarma baskısı kurarak işçiye bir ikale sözleşmesi imzalatmıştır. Yargıtay 9. HD'nin 2018/10998 E., 2019/9122 K. sayılı kararında bu durum, ikalenin geçerliliği açısından nasıl değerlendirilmiştir? İşçinin irade fesadı iddiasını ispat yükü ve bu tür bir baskının 'hile' veya 'tehdit' olarak nitelendirilebileceğini tartışınız.

Yargıtay 9. HD'nin 2018/10998 E., 2019/9122 K. sayılı kararında, bu durum ikale sözleşmesinin geçersizliğine yol açan bir irade fesadı hali olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, işverenin bir yandan haklı fesih iddiasında bulunup buna ilişkin tutanaklar sunması, diğer yandan işçiye ikale teklif etmesini çelişkili bulmuş ve bu durumu işçinin 'tazminatsız işten çıkarılma baskısı altında' sözleşmeyi imzalamak zorunda kaldığının bir göstergesi olarak kabul etmiştir. İkale sözleşmesi de bir sözleşme olduğundan, Türk Borçlar Kanunu'ndaki irade fesadı halleri (hata, hile, ikrah/tehdit) ikale için de geçerlidir. İşçinin iradesinin fesada uğradığını ispat yükü, kural olarak işçinin üzerindedir. Ancak Yargıtay, işçi-işveren arasındaki güç dengesizliğini dikkate alarak, bu ispat konusunda işçi lehine yorum yapma eğilimindedir. Somut olaydaki işverenin davranışı, TBK anlamında bir 'ikrah' (korkutma, tehdit) olarak nitelendirilebilir. İşveren, işçiyi yasal hakkı olan tazminatları kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya bırakarak, onun iradesini sakatlamakta ve ikale sözleşmesini imzalamaya zorlamaktadır. İşçinin, işini ve tazminatlarını kaybetme korkusuyla, aslında istemediği bir sözleşmeyi imzalaması, özgür iradesiyle hareket etmediğini gösterir. Yargıtay kararında da 'ikale sözleşmesinin geçersizliği karşısında davacının iş sözleşmesinin davalı işveren tarafından ... geçersiz olarak feshedildiği kanaatine varılmıştır' denilerek, ikalenin geçersizliğine ve feshin işveren tarafından yapıldığına hükmedilmiştir. Bu da işçinin işe iade davası açabilmesinin yolunu açar.