CMK m. 272/1, 'onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir' demektedir. Bu 're'sen inceleme'nin kapsamı nedir? Sanığın veya müdafiinin istinaf başvurusunda bulunmaması halinde dahi bu inceleme yapılır mı? Bu düzenlemenin amacı ne olabilir?

Evet, bu inceleme sanığın veya müdafiinin istinaf başvurusunda bulunmaması halinde dahi yapılır. CMK m. 272/1'deki 're'sen incelenir' hükmü, kanun yoluna başvuru şartından bağımsız, otomatik bir denetim mekanizması öngörmektedir. Bu, bir nevi 'zorunlu istinaf' yoludur. Re'sen incelemenin kapsamı, istinaf başvurusunda ileri sürülen sebeplerle sınırlı değildir. Bölge Adliye Mahkemesi, dosyayı hem usul hukuku hem de maddi hukuk açısından kendiliğinden inceler. Yani, ilk derece mahkemesi kararında CMK m. 289'da sayılan mutlak hukuka aykırılık hallerinin olup olmadığını, delillerin hukuka uygun toplanıp toplanmadığını, suç vasfının doğru belirlenip belirlenmediğini, cezanın doğru hesaplanıp hesaplanmadığını ve diğer tüm hukuki noktaları kendiliğinden denetler. Bu düzenlemenin amacı, kişi özgürlüğünü en ağır şekilde kısıtlayan 15 yıl ve üzeri hapis cezalarına ilişkin kararların, herhangi bir başvuru olmasa dahi, bir üst mahkeme tarafından mutlaka denetlenmesini sağlayarak olası adli hataları en aza indirmektir. Bu, adil yargılanma hakkının ve hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, en ağır cezaların verildiği dosyalarda ek bir güvence mekanizması oluşturma amacı taşır.