HMK m. 375/1-i, AİHM'in kesinleşmiş bir ihlal kararı vermesini yargılamanın iadesi sebebi olarak düzenlemektedir. Bu sebebe dayanarak yargılamanın iadesi talep edildiğinde, yerel mahkemenin AİHM kararının içeriğiyle bağlılığı ne düzeydedir? Mahkeme, AİHM'in tespit ettiği ihlali gidermek için ne gibi kararlar verebilir? Yeniden yapılacak yargılamanın kapsamını tartışınız.

HMK m. 375/1-i'ye dayalı yargılamanın iadesi talebinde, yerel mahkeme AİHM'in kesinleşmiş ihlal kararıyla bağlıdır. Yani, mahkeme AİHM'in tespit ettiği 'ihlal olgusunu' yeniden tartışamaz veya 'ihlal yoktur' diyemez. Yargılamanın iadesi talebini kabul ederek yeniden yargılama yapmak zorundadır. Yeniden yapılacak yargılamanın kapsamı, AİHM kararının içeriğine ve tespit edilen ihlalin niteliğine bağlıdır. Mahkemenin amacı, AİHM'in tespit ettiği ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmaktır. Bu çerçevede mahkeme şu tür kararlar verebilir: 1. **Usuli İhlaller:** Eğer AİHM, adil yargılanma hakkının usuli bir yönünün (örneğin, tanık dinletme hakkının engellenmesi, gerekçeli karar hakkının ihlali, silahların eşitliği ilkesinin bozulması vb.) ihlal edildiğine karar vermişse, mahkeme bu usuli eksikliği gidererek yeniden yargılama yapar. Örneğin, dinlenmeyen tanığı dinler, yetersiz gerekçeyi tamamlar ve bu yeni duruma göre esastan bir karar verir. 2. **Esasa İlişkin İhlaller:** Eğer AİHM, uygulanan kanun hükmünün veya mahkemenin yorumunun Sözleşme'ye (örneğin, mülkiyet hakkı, ifade özgürlüğü) aykırı olduğunu tespit etmişse, mahkeme bu tespiti dikkate alarak davanın esası hakkında yeniden bir değerlendirme yapar. Bu değerlendirme sonucunda önceki kararını değiştirebilir, davanın kabulüne veya reddine farklı bir şekilde hükmedebilir. Mahkeme, yeniden yargılama sonucunda önceki hükmü tamamen veya kısmen onayabileceği gibi, tamamen ortadan kaldırarak yeni bir hüküm de kurabilir. Önemli olan, verilecek yeni kararın AİHM'in tespit ettiği ihlali giderecek nitelikte olmasıdır. Mahkemenin takdir yetkisi, bu amacı gerçekleştirmekle sınırlıdır.