Toplu mahkemede (heyet halinde) yapılan bir duruşmada, üye hakimlerden biri, dinlenmekte olan tanığa doğrudan bir soru sormak istemiştir. Mahkeme başkanı, HMK m. 261/4'e dayanarak bu talebi reddetmiştir. Mahkeme başkanının bu tutumu hukuka uygun mudur? HMK m. 261/4'ün amacı ve toplu mahkemelerde tanık sorgusunun düzeni hakkında bilgi veriniz.

Mahkeme başkanının bu tutumu hukuka aykırıdır. HMK m. 261/4, 'Toplu mahkemede başkan, hâkimlerden her birinin tanığa doğrudan doğruya soru sormasına izin verir' demektedir. Bu hüküm, başkana bir takdir hakkı değil, üye hakimlerin soru sorma hakkını düzenleme ve yönetme görevi vermektedir. 'İzin verir' ifadesi, başkanın keyfi olarak bu talebi reddedebileceği anlamına gelmez; duruşma düzenini sağlamak kaydıyla, üye hakimlerin soru sorma hakkını kullanmasını temin etmesi gerektiğini ifade eder. HMK Madde 261'in gerekçesinde de bu fıkranın yeni bir hüküm olduğu ve üye hakimin tanığın ifadesini açıklama ve tamamlama amaçlı sorular sorabilmesini düzenlediği belirtilmiştir. Üye hakimlerin de davayı karara bağlayacak heyetin bir parçası olarak, uyuşmazlığı aydınlatmak ve kanaat oluşturmak için tanığa doğrudan soru sorma hakkı vardır. Mahkeme başkanı, ancak sorulan sorunun konuyla ilgisiz olması, tanığı yönlendirici nitelikte olması veya duruşma düzenini bozması gibi haklı gerekçelerle soruya müdahale edebilir, ancak soru sorma hakkını tamamen ortadan kaldıramaz. Bu nedenle başkanın, haklı bir gerekçe göstermeden üye hakimin soru sormasını engellemesi, yargılamanın eksik yürütülmesine ve potansiyel olarak bir temyiz sebebine yol açar.