İYUK Madde 15/1-g bendindeki 'ehliyetli olan şahsın avukat olmayan vekili tarafından dava açılmış ise otuzgün içinde bizzat veya bir avukat vasıtasıyla dava açılmak üzere dilekçelerin reddine' hükmünün istisna niteliğini ve bu istisnanın 'hak arama hürriyeti' (Anayasa m. 36) ile ilişkisini açıklayınız.

İYUK Madde 15/1-g bendindeki bu hüküm, idari yargıda hukuki temsile ilişkin temel kuralların bir istisnasını veya daha doğrusu, bu kurallara uyulmamasının hukuki sonuçlarını düzenler. Kural olarak, hukuk yargılamasında ve idari yargıda taraflar kendilerini vekille temsil edeceklerse, bu vekilin avukat olması gerekir. Ancak, bu hüküm, avukat olmayan bir vekil tarafından dava açılması durumunda, davacının hak arama hürriyetini tamamen kısıtlamak yerine bir 'iyileştirme' veya 'düzeltme' imkanı sunar. **İstisna Niteliği ve Hak Arama Hürriyeti ile İlişkisi:** - **İyileştirme İmkanı:** Hüküm, dava dilekçesinin derhal reddi yerine, davacıya 30 günlük bir süre tanıyarak, ya davasını bizzat takip etmesini ya da bir avukat aracılığıyla temsil edilmesini sağlar. Bu, davanın sırf usuli bir eksiklik nedeniyle reddedilmesini önleyerek, kişilerin yargısal yollara erişimini kolaylaştırır ve Anayasa'nın 36. maddesindeki hak arama hürriyetini güvence altına alır. Kanun koyucu, kişilerin hukuki bilgi eksikliği nedeniyle hak kaybına uğramasını engellemeyi amaçlar. - **Adil Yargılanma Hakkı:** Avukatlık, hukuki bilgi ve uzmanlık gerektiren bir meslektir. Özellikle idari yargılamanın kendine özgü nitelikleri ve karmaşıklığı göz önüne alındığında, davacıların hukuki süreçte doğru ve etkin bir şekilde temsil edilmeleri, adil yargılanma hakkının bir gereğidir. Bu hüküm, davacıya bu doğrultuda bir seçim yapma veya temsilini düzeltme fırsatı sunar. - **Usul Ekonomisi ve Disiplin:** Öte yandan, bu hüküm sınırsız bir esneklik de getirmez. Tanınan 30 günlük süre içinde eksiklik giderilmezse veya aynı yanlışlık tekrarlanırsa dava reddedilir (İYUK 15/5). Bu durum, yargılama sürecinin düzenliliğini ve usul ekonomisini sağlamak amacını taşır. Yani, hak arama hürriyeti belirli usul kurallarına riayet edilerek kullanılması gereken bir hürriyettir.