Hukuki uyuşmazlıklarda 'kazanılmış hak' (müktesep hak) ilkesinin anlamını ve ceza yargılamasındaki yansımasını açıklayınız. Özellikle, aleyhe temyiz olmaması durumunda, TCK Madde 3/1'deki 'orantılılık ilkesi'ne aykırı şekilde alt sınırdan fazla ceza tayin edilmesi gibi durumların 'kazanılmış hak' kapsamında nasıl değerlendirildiğini tartışınız. Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 2017/21077 E., 2018/19347 K. sayılı kararını referans alınız.
Hukukta 'kazanılmış hak' ilkesi, bir tarafın hukuki yolları kullanarak elde ettiği ve lehine olan hukuki durumun, sonradan aleyhine olacak şekilde değiştirilememesi prensibidir. Ceza yargılamasında bu ilke, özellikle kanun yolları (temyiz) aşamasında önem kazanır. Bir hüküm, yalnızca sanık (veya lehine olan vekili) tarafından temyiz edilmişse ve Cumhuriyet savcısı veya katılan vekili tarafından aleyhe temyiz edilmemişse, üst mahkeme hükümlü aleyhine bozma yapamaz ve hükmedilen cezayı artıramaz. Bu durum, 'aleyhe bozma yasağı' olarak da bilinir. Yargıtay 3. Ceza Dairesi'nin 12.12.2018 tarihli ve 2017/21077 E., 2018/19347 K. sayılı kararında, TCK Madde 3/1'deki 'orantılılık ilkesi'ne aykırı şekilde, suçun ağırlığına rağmen temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılmayarak veya az uzaklaşılarak belirlenmesi gibi haller incelenmiştir. Kararda, 'meydana gelen zararın ağırlığı dikkate alınarak, 5237 sayılı TCK’nin 86/1. maddesi gereğince temel cezaya hükmedilirken, TCK’nin 3. maddesindeki orantılılık ilkesi de gözetilerek hakkaniyete uygun ve sonuca etkili şekilde alt sınırdan uzaklaşılması gerektiğinin gözetilmemesi suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması, aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.' denilerek, kazanılmış hak ilkesi açıkça teyit edilmiştir. Yani, eğer yerel mahkeme fiilin ağırlığına göre daha yüksek bir ceza tayin etmesi gerekirken (orantılılık ilkesi gereği) alt sınırdan veya az uzaklaşılarak ceza vermişse ve bu durum sadece sanık lehine temyiz edilmişse, Yargıtay bu 'hukuka aykırılığı' tespit etse dahi, sanığın aleyhine bir bozma kararı vererek cezayı artıramaz. Bu, hem hukuki istikrarı hem de sanığın kanun yollarına başvurma özgürlüğünü güvence altına alan önemli bir prensiptir.