CMK m. 217/1 'Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir' der. Yargıtay 16. Ceza Dairesi'nin 2018/533 sayılı ByLock kararında, hükümden sonra dosyaya giren ifade tutanaklarındaki kişilerin 'gerekirse... yargılamada dinlendikten sonra' hüküm kurulması gerektiği belirtilmiştir. Bu 'gerekirse' ifadesi, hakime tanık dinleyip dinlememe konusunda bir takdir yetkisi mi tanımaktadır, yoksa çelişmeli yargılama ilkesinin bir gereği olarak bu tanıkların dinlenmesi zorunlu mudur?

Yargıtay kararındaki 'gerekirse' ifadesi, hakime keyfi bir takdir yetkisi tanımamaktadır. Bu ifade, muhakemenin dinamikleri ve tarafların talepleri doğrultusunda ortaya çıkacak bir 'gerekliliğe' işaret eder ve çelişmeli yargılama ilkesinin bir parçası olarak yorumlanmalıdır. Bu ifadenin anlamı ve kapsamı şöyledir: 1. **Temel Kural: Delilin Tartışılması:** Öncelikle, hükümden sonra dosyaya giren bu ifade tutanaklarının CMK m. 217/1 uyarınca duruşmada sanığa ve müdafiine okunması ve diyeceklerinin sorulması zorunludur. Bu, tartışmanın ilk adımıdır. 2. **'Gereklilik' Halinin Ortaya Çıkması:** Tanıkların bizzat dinlenmesi gerekliliği şu durumlarda ortaya çıkar: a) **Savunma Makamının Talebi:** Sanık veya müdafii, okunan tutanaktaki beyanlara itiraz eder, beyanların çelişkili olduğunu, baskı altında alındığını iddia eder veya tanığa doğrudan soru sormak istediğini belirtirse, tanığın duruşmaya getirilip dinlenmesi 'gerekli' hale gelir. Bu talep, savunma hakkının ve AİHS m. 6'daki 'tanıklara soru sorma' hakkının bir gereğidir ve mahkeme kural olarak bu talebi yerine getirmek zorundadır. b) **Mahkemenin Gerek Görmesi:** Taraflar talep etmese bile, hakim, okunan tutanaktaki beyanların güvenilirliği konusunda şüpheye düşerse, beyanlar dosyadaki diğer delillerle çelişiyorsa veya tanığın yüz ifadesini ve tavırlarını bizzat gözlemleyerek vicdani kanaatini oluşturmak isterse, re'sen tanığı dinlemeye karar verebilir. Bu da bir 'gereklilik' halidir. 3. **'Gerekli Olmayan' Hal:** Eğer sanık ve müdafii, okunan tutanağı ve içeriğini kabul eder, tanığın dinlenmesini talep etmez ve hakim de tutanaktaki beyanları hüküm kurmak için yeterli ve güvenilir bulursa, bu durumda tanığın ayrıca dinlenmesi 'gerekli' olmayabilir. **Sonuç:** 'Gerekirse' ifadesi, tanık dinlemenin otomatik bir zorunluluk olmadığı, ancak savunma hakkının kullanılması (talep) veya mahkemenin maddi gerçeği araştırma yükümlülüğü (re'sen) çerçevesinde bir 'ihtiyaç' ortaya çıktığında mutlak bir zorunluluğa dönüştüğü anlamına gelir. Bu, hakime keyfi bir yetki vermez; aksine, çelişmeli yargılama ve doğrudanlık ilkelerinin somut olayda nasıl işleyeceğini belirleyen bir usul direktifidir.