Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin 2017/11929 sayılı onama kararında, mahkemenin haksız tahrike ilişkin değerlendirmesinin ve 'ilk haksız hareketin kimden geldiği' yönündeki tespitinin, CMK m. 217'ye uygun bir 'vicdani kanaat ve takdir' olduğu belirtilmiştir. Haksız tahrikin varlığı veya yokluğu gibi sübjektif unsurların tespitinde, hakimin 'vicdani kanaatinin' sınırları nelerdir ve bu kanaatin Yargıtay denetimine tabi olan yönleri hangileridir?

Haksız tahrikin varlığı veya yokluğu gibi sübjektif unsurların tespitinde hakimin 'vicdani kanaati' (CMK m. 217) kilit rol oynar, ancak bu kanaat sınırsız ve denetimsiz değildir. **Hakimin Vicdani Kanaatinin Sınırları:** 1. **Dosyadaki Delillerle Bağlılık:** Hakimin kanaati, dosya dışında edindiği bilgilere değil, 'ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere' dayanabilir. Hakim, delilleri görmezden gelerek veya delillerin tam aksi yönünde bir kanaat oluşturamaz. 2. **Mantık ve Hayatın Olağan Akışı:** Hakimin delillerden yaptığı çıkarımlar ve ulaştığı sonuç, mantık kurallarına, fizik kurallarına ve hayatın olağan akışına uygun olmalıdır. Akla ve mantığa aykırı bir gerekçeyle ulaşılan vicdani kanaat, hukuka aykırı sayılır. 3. **Gerekçelendirme Zorunluluğu (CMK m. 230):** Hakimin vicdani kanaati, soyut bir 'his' veya 'sezgi' değildir. Hakim, hangi delile neden itibar ettiğini, hangi delili neden reddettiğini, deliller arasında çelişki varsa bunu nasıl giderdiğini ve ulaştığı sonuca nasıl vardığını, denetime elverişli, somut ve ikna edici gerekçelerle kararında açıklamak zorundadır. 'Ben böyle kanaat getirdim' demek yeterli değildir. **Yargıtay Denetimine Tabi Olan Yönleri:** Yargıtay, kural olarak ilk derece mahkemesinin yerine geçerek delil takdiri yapmaz. Yani, 'tanık A yalan söylüyor, tanık B doğru söylüyor' gibi bir değerlendirmede bulunmaz. Ancak Yargıtay şu hususları denetler: - **Hukuka Uygunluk Denetimi:** Delillerin hukuka uygun yöntemlerle elde edilip edilmediğini denetler. - **Gerekçenin Varlığı ve Yeterliliği:** Mahkemenin vicdani kanaatini oluştururken yeterli, geçerli ve kanuni bir gerekçe gösterip göstermediğini denetler. Gerekçesiz veya yetersiz, çelişkili gerekçelere dayanan bir hükmü bozar. - **Mantıksal Tutarlılık:** Mahkemenin delillerden yaptığı çıkarımların akla ve mantığa uygun olup olmadığını denetler. - **Hukuki Nitelendirmenin Doğruluğu:** Mahkemenin, ulaştığı maddi vakıayı hukuken doğru nitelendirip nitelendirmediğini (örneğin, tespit edilen fiilin haksız tahrik oluşturup oluşturmadığını) denetler. Yargıtay 4. CD'nin kararında, mahkemenin haksız tahrike ilişkin değerlendirmesini 'CMK m. 217'ye uygun biçimde gerekçelendirdiği vicdani kanaat ve takdiri' olarak nitelemesi, mahkemenin yukarıda sayılan sınırlara uyduğunu, yeterli ve mantıklı bir gerekçe sunduğunu ve bu nedenle delil takdirine müdahale etmeyeceğini ifade etmektedir.