CGK'nın 2017/97 E., 2019/626 K. sayılı kararında, 15-18 yaş grubundaki çocuklar için sosyal inceleme raporu alınmasının zorunlu olmadığı, ancak alınmaması halinde gerekçesinin kararda gösterilmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir. Bu 'gerekçe gösterme zorunluluğunun' temel amacı nedir ve Yargıtay denetimi açısından ne gibi bir işlev görmektedir?

Bu 'gerekçe gösterme zorunluluğunun' temel amacı, mahkemenin 15-18 yaş grubundaki çocuğa ceza verirken, onu bir 'yetişkin' gibi değil, 'çocuk' olarak yargıladığını ve cezanın bireyselleştirilmesi ilkesini (TCK m. 61) çocuğun özel durumunu dikkate alarak uyguladığını denetlenebilir kılmaktır. İşlevleri şunlardır: 1. **Denetim İşlevi:** Yargıtay, mahkemenin sosyal inceleme raporu aldırmama kararının keyfi mi, yoksa makul bir gerekçeye mi dayandığını (örneğin dosyadaki diğer bilgi ve belgelerin çocuğun durumunu aydınlatmak için yeterli görülmesi gibi) denetleyebilmelidir. Gerekçenin hiç olmaması, bu denetimi imkansız kılar. 2. **Cezanın Bireyselleştirilmesinin Sağlanması:** Sosyal inceleme raporu, çocuğun ailevi, sosyal, ekonomik ve psikolojik durumu hakkında objektif veri sunan önemli bir araçtır. Bu rapor, temel cezanın alt veya üst sınırdan ne kadar uzaklaşılacağı, takdiri indirim yapılıp yapılmayacağı, cezanın ertelenmesi veya HAGB gibi kurumların uygulanıp uygulanmayacağı gibi kararlarda hakime yol gösterir. Mahkeme bu rapordan yararlanmıyorsa, bu kararları verirken çocuğun kişisel ve sosyal durumunu hangi başka delillere dayanarak değerlendirdiğini gerekçesinde açıklamak zorundadır. 3. **Keyfiliğin Önlenmesi:** Gerekçe gösterme zorunluluğu, hakimi, rapor aldırmama kararını alırken daha titiz davranmaya ve bu kararının hukuki ve mantıksal dayanaklarını ortaya koymaya zorlar. Bu, 15-18 yaş grubundaki çocukların yargılamalarında keyfi ve standart uygulamaların önüne geçmeyi hedefler. Sonuç olarak, raporun kendisi zorunlu olmasa da, yokluğunun gerekçelendirilmesi, Yargıtay'ın 'çocuğun üstün yararı' ilkesinin ve 'cezanın bireyselleştirilmesi' prensibinin somut olayda gözetilip gözetilmediğini denetleyebilmesi için elzemdir. Gerekçesizlik, bu denetim yolunu kapattığı için bir bozma nedenidir.