Birinci derece mahkemesi, istinaf kanun yoluna kapalı kesin bir bozma kararı veren bölge adliye mahkemesi (BAM) kararına karşı direnebilir mi? 'İstinaf Bozma Kararlarına Karşı Direnme Sorunu' başlıklı makalede bu sorunun çözümü için hangi mekanizmalar önerilmektedir?
Mevcut usul hukukumuza göre, birinci derece mahkemesinin, bölge adliye mahkemesinin (BAM) kesin nitelikteki bozma kararlarına karşı 'direnme hakkı' bulunmamaktadır. BAM'ın bozma kararı (CMK m. 289'daki hukuka kesin aykırılık hallerine dayananlar) kesindir ve ilk derece mahkemesi bu karara uymak zorundadır. Bu durum, Yargıtay kararlarına karşı ilk derece mahkemelerinin sahip olduğu direnme hakkından farklıdır ve bir hiyerarşi sorunu yaratmaktadır. 'İstinaf Bozma Kararlarına Karşı Direnme Sorunu' başlıklı makalede, bu sorunun ve uygulamada BAM'ların kanunu dolanmak için başvurduğu yöntemlerin (örn: m. 289/g ve h dışındaki bir bendi ekleyerek bozma kararı verme) çözümü için şu mekanizmalar önerilmektedir: 1. **İlk Derece Mahkemelerine Direnme Hakkı Tanınması:** En temel öneri, ilk derece mahkemelerine, Yargıtay kararlarına karşı olduğu gibi, BAM'ın kesin nitelikteki bozma kararlarına karşı da direnme hakkının tanınmasıdır. Bu, mahkemeler arası hiyerarşiyi daha dengeli hale getirecek ve BAM'ların hukuki yorumlarının da bir denetime tabi olmasını sağlayacaktır. 2. **Direnme Kararlarını İnceleyecek Özel Bir Merci Oluşturulması:** İlk derece mahkemesinin direnmesi üzerine ortaya çıkacak uyuşmazlığı çözmek için yeni bir mekanizma kurulması gerekecektir. Bu mekanizma; a) İstinaf kanun yolu özelinde, BAM bünyesinde oluşturulacak özel bir 'direnme kurulu' veya heyeti olabilir. b) Uyuşmazlığın çözümü için Yargıtay'da bu tür kararları inceleyecek özel bir daire veya heyet kurulabilir. Bu önerinin temel mantığı, Yargıtay kararlarına karşı dahi direnme mümkünken, evleviyetle (öncelik sırasıyla) BAM kararlarına karşı da bu hakkın tanınması gerektiğidir. Bu, hem hukuki denetim yollarını güçlendirecek hem de BAM'ların daha özenli karar vermesini teşvik edecektir (sen.av.tr/tr/makale/istinaf-kararlarinin-diger-saniklara-sirayeti-ve-direnme-sorunu).