HMK m. 266 uyarınca mahkemenin, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde, kendiliğinden delil toplama yetkisi hangi ilkenin bir istisnasıdır?

Mahkemenin bu yetkisi, HMK m. 25'te düzenlenen 'taraflarca getirilme (hazırlama) ilkesi'nin önemli bir istisnasını oluşturur. Taraflarca getirilme ilkesine göre, davanın malzemesini (vakıalar ve deliller) taraflar mahkemeye sunar, hakim kural olarak kendiliğinden delil toplayamaz. Ancak, HMK m. 266/2, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri, yani 'kamu düzenini' ilgilendiren dava ve işlerde (örneğin, boşanma, velayet, soybağı davaları), hakimin, taraflar ileri sürmemiş olsa bile, 'kendiliğinden delil toplayabileceğini' hükme bağlamıştır. Bu, kamu menfaatinin ve zayıf tarafın korunması amacıyla getirilmiş bir istisnadır ve bu tür davalarda 're'sen araştırma ilkesi'nin geçerli olduğunu gösterir. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-266-delillerin-incelenmesi-ve-istisare.html)